To θέμα δημοσιεύτηκε αρχικά στο VICE UK.

Ένοπλοι ακτιβιστές, επαναστάτες, ηγέτες της κοινότητας, εγκληματίες – το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων και τα μέλη του έχουν χαρακτηριστεί με πολλούς τρόπους όλα αυτά τα χρόνια. Όμως, στο νέο ντοκιμαντέρ The Black Panthers: Vanguard of the Revolution, ο σκηνοθέτης Stanley Nelson επιχειρεί να παρουσιάσει ένα ενοποιημένο πορτρέτο της οργάνωσης, δείχνοντας ότι τα ίδια ζητήματα που ώθησαν τους Μαύρους Πάνθηρες να οργανωθούν πριν από 50 χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα: η αστυνομική βία, ένα αλλοιωμένο σύστημα δικαιοσύνης, ο απόλυτος ρατσισμός και οι δρακόντειες ποινές φυλάκισης.

Η ταινία μάς μεταφέρει από την άνοδο στην πτώση του BPP (Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων) και καλύπτει την περίοδο 1966-1973. Εκείνη την εποχή σημειώνονταν ταραχές που συγκλόνιζαν τα κέντρα των πόλεων, υπήρχε η οργή για τον πόλεμο του Βιετνάμ και το κίνημα των Πολιτικών Δικαιωμάτων ήταν σε πλήρη ισχύ. Οι Μαύροι Πάνθηρες απαιτούσαν ισότητα, υπό την απειλή όπλου εάν χρειαζόταν, αλλά είχαν χαρακτηριστεί εγκληματίες για τις προσπάθειές τους. Περπατούσαν στους δρόμους της Καλιφόρνιας οπλοφορώντας «ανοιχτά», σαν πολιτοφυλακή, και κατέγραφαν τις κινήσεις της αστυνομίας. Ο κόσμος είχε σοκαριστεί από τη θρασύτατη συμπεριφορά της οργάνωσης, μια νοοτροπία που αργότερα ενστερνίστηκε το hip-hop με τον δικό του τρόπο.

Η ακτιβιστική στάση των Πανθήρων τούς έκανε εύκολους στόχους για το FBI του J. Edgar Hoover και το μυστικό πρόγραμμα της αντικατασκοπείας της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας το COINTELPRO. Με τους ομοσπονδιακούς να τους κυνηγούν σε κάθε βήμα, απαγγέλλοντας κατηγορίες και βάζοντας τα βασικά μέλη τους στη φυλακή, το BPP αντιμετώπισε τεράστια εμπόδια καθώς πολεμούσε να παράσχει τρόφιμα και άλλες κοινωνικές υπηρεσίες στις κοινότητες του. Πληροφοριοδότες διείσδυαν στους κόλπους της οργάνωσης με ανησυχητικό ρυθμό και για λογαριασμό του FBI, καταδικάζοντας το αρχικό Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων έστω κι αν γέννησε διάδοχα κινήματα που παραμένουν ενεργά στην Αμερική.

Το VICE μίλησε με τον σκηνοθέτη Stanley Nelson για να μάθει τις σκέψεις του σχετικά με το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων και τη σημαντικότητά του τότε και σήμερα.

VICE: Πότε άκουσες για πρώτη φορά για το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων;
Stanley Nelson: Ήμουν 15 ετών και ζούσα στην πόλη της Νέας Υόρκης όταν δημιουργήθηκαν οι Πάνθηρες και, όπως τόσοι πολλοί άνθρωποι, είχα πραγματικά συγκινηθεί από αυτούς, με ο,τιδήποτε είχε σχέση μαζί τους. Ο τρόπος που ντύνονταν έμοιαζε τόσο κουλ. Προσέλκυαν πολλούς νέους ανθρώπους από τις πόλεις. Νομίζω ότι οι Πάνθηρες άλλαξαν τον τρόπο που πολλοί Αφροαμερικανοί έβλεπαν τους εαυτούς τους και τον ρόλο τους. Μέχρι εκείνη την εποχή δεν είχαμε δει μαύρους να αντιμετωπίζουν λευκούς και να βάζουμε το δάκτυλό μας στο πρόσωπό τους και να λέμε «Άντε γαμηθείτε. Θα κάνω ότι χρειάζεται να κάνω». Δεν το είδαμε αυτό.

Μια ομάδα επτά μικρών παιδιών πηγαίνει στο σχολείο κρατώντας βιβλία στο χέρι. Η φωτογραφία παραχωρήθηκε ευγενικά από τον Stephen Shames.

Τι επηρέασε το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων για να ξεκινήσουν να πρεσβεύουν την ανάγκη για αλλαγή στις κοινότητές τους;
Νομίζω ότι οι Πάνθηρες είχαν επηρεαστεί από αυτά που συνέβαιναν στη Λατινική Αμερική. Ήταν επηρεασμένοι από το παραδοσιακό κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα του Μartin Luther King. Είδαν τι είχε αποτέλεσμα και τι όχι. Το κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα, μέρος του παραδοσιακού κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα, ήταν ένας πολύ ευγενικός τρόπος να πουν: θα σας δείξουμε ότι είμαστε καλύτεροι από εκείνο το λευκό όχλο στο Μισισιπή. Θα σας δείξουμε ότι είμαστε καλύτεροι και μετά πρέπει να επιλέξετε πλευρά.

Νομίζω ότι οι Πάνθηρες είπαν «Γνωρίζουμε ότι ένα ορισμένο ποσοστό ανθρώπων θα απομακρυνθεί λόγω του πώς είναι η εμφάνισή μας, από τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε, από την επιθετικότητά μας, από τις συγκρούσεις μας με τους άλλους. Γνωρίζουμε ότι ένας αριθμός ατόμων τόσο λευκών όσο και μαύρων θα απομακρυνθεί λόγω αυτών, αλλά θα υπάρξει επίσης ένας αριθμός ατόμων που θα έρθει προς το μέρος μας και εκείνοι είναι οι άνθρωποι που θέλουμε». Από εκεί προέρχονται οι Πάνθηρες.

Πότε άρχισαν να τραβάνε την προσοχή του FBI και του J. Edgar Hoover;
Από πολύ νωρίς. Μέχρι την ημέρα που εισέβαλαν στο δικαστήριο του Σακραμέντο, ο J. Edgar Hoover τούς είχε ήδη προσέξει. Ο J. Edgar Hoover είπε ότι το πρωινό για το πρόγραμμα των παιδιών ήταν το πιο επικίνδυνο πράγμα που έκαναν οι Πάνθηρες και είχε πρόβλημα με τους μαύρους και είχε αυτό το πρόβλημα από παλιά. Ήθελε να διατηρήσει το status quo. Ένιωθε ότι ήταν η δουλειά του να μην υπάρχει καμία αλλαγή στη χώρα. Το να κυκλοφορούν μαύροι με όπλα και στις βραδινές ειδήσεις να μιλούν για ριζική αλλαγή σε αυτή τη χώρα ήταν κάτι που φυσικά θα προσέλκυε την προσοχή του J. Edgar Hoover. Πεποίθησή του ήταν ότι έπρεπε (το κίνημα) να καταστραφεί.

Πρέπει οι Μαύροι Πάνθηρες να καταγραφούν ως εγκληματίες;
Νομίζω ότι πρέπει να πω ότι υπήρχαν εγκληματικά στοιχεία στους Πάνθηρες. Σε γενικές γραμμές, στη φιλοσοφία τους δεν ήταν εγκληματίες, αλλά υπήρχαν μερικά εγκληματικά στοιχεία. Υπήρχαν μερικοί άνθρωποι που ήταν εγκληματίες. Υπάρχουν περιστατικά που έχουν καταγραφεί με τους Πάνθηρες να κλέβουν ένα φορτηγό με ψωμί και μάλλον δεν ήταν μια πράξη που τιμωρήθηκε, αλλά αυτοί ήταν οι Πάνθηρες που το έκαναν και έκαναν (κι άλλα) πράγματα που δεν θα έπρεπε.

Οι ηγέτες τους – Huey Newton, Bobby Seale, Eldridge Cleaver και Fred Hampton;
Την εποχή τους, το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων ήταν πολύ περισσότερο ακτιβιστές παρά εγκληματίες. Ειδικά την περίοδο που καλύπτουμε στην ταινία, από το ’66 έως το ’73. Ο Cleaver είχε εμπλακεί σε ορισμένες εγκληματικές δραστηριότητες πριν από αυτό, το ίδιο και ο Bobby και ο Huey. Ο Fred Hampton μόλις είχε δολοφονηθεί. Σε γενικές γραμμές, σε εκείνη τη φάση, εκείνα τα χρόνια, ήταν ακτιβιστές.

Οι Μαύροι Πάνθηρες από το Σακραμέντο, σε πορεία για την απελευθέρωση του Huey, στο πάρκο Bobby Hutton Memorial Park (Όκλαντ, 1969). Η φωτογραφία παραχωρήθηκε ευγενικά από τους Pirkle Jones και Ruth-Marion Baruch.

Πώς διείσδυσαν οι Ομοσπονδιακοί στο Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων;
Δεν έκαναν εκτεταμένο έλεγχο στο ποιους επέτρεπαν να πάνε μαζί τους και το κόμμα είχε γεμίσει με πληροφοριοδότες. Ο πληροφοριοδότης και ο κατάσκοπος· πρόκειται για πολύ περίεργα πρόσωπα. Κάποιοι άνθρωποι το έκαναν για χρήματα. Πολλές φορές έμπαιναν στο κόμμα επειδή ήθελαν να νιώσουν σημαντικοί, ότι είναι μέρος της αστυνομικής δύναμης – ο ενθουσιασμός του να ζεις διπλή ζωή. Πολλοί από αυτούς δεν είναι καλά ισορροπημένοι άνθρωποι για να κάνουν κάτι τέτοιο. Αυτό που ήταν σημαντικό ήταν πως οι Πάνθηρες δεν εφάρμοζαν τη διαδικασία ελέγχου που θα σε απέκλειε. Δεν υπήρχε περίπτωση να σε αποκλείσουν και κανένας δεν κατάλαβε πως όλο γινόταν στο βαθμό που γινόταν. Αντιλαμβάνονταν ίσως υπήρχαν κατάσκοποι, αλλά δεν ήξεραν σε ποιο βαθμό είχε προχωρήσει το FBI.

Ποια ήταν η επιρροή των Μαύρων Πανθήρων στο hip-hop;
Δεν θα είχαμε το hip-hop χωρίς τους Μαύρους Πάνθηρες. Για αυτό, το hip-hop έχει γοητευθεί από τους Πάνθηρες. Είναι η όλη στάση που δεν θα μπορούσες να έχεις χωρίς τους Πάνθηρες κι αυτό είναι ουσιαστικό. Δεν μπορείς να αναφερθείς σε εκείνη τη χρονική περίοδο χωρίς να αναφέρεις τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Πολλοί Πάνθηρες ήταν βετεράνοι και είχαν συνηθίσει να κουβαλάνε όπλα και υπήρχε εκείνο το συναίσθημα ότι εάν επρόκειτο να πεθάνεις στο Βιετνάμ, ας πιέσεις για να γίνει αλλαγή στις Η.Π.Α. Ένα από τα πράγματα που προσπαθήσαμε να κάνουμε ενστικτωδώς στην ταινία ήταν να σας κάνουμε να νιώσετε πως αυτή ήταν μια διαφορετική εποχή, ότι ήταν μια εποχή επανάστασης αλλά και πολύ θετική περίοδος. Προσπαθήσαμε να σας δώσουμε αυτή την οπτική και τη μουσική. Όχι να έχουμε μόνο ανθρώπους να μιλάνε για εκείνη την περίοδο αλλά να προσπαθήσουμε να σας μεταφέρουμε πίσω στο χρόνο.

Ποια είναι η κληρονομιά των Μαύρων Πανθήρων;
Ας ελπίσουμε πως η κληρονομιά είναι εκείνο που θέλουμε να πάρει ο κόσμος από αυτό, ότι αυτοί ήταν νέοι άνθρωποι που ένιωσαν ότι μπορούσαν να κάνουν μια αλλαγή. Σε γενικές γραμμές, ήταν νέοι άνθρωποι που ήθελαν να αλλάξουν τα πράγματα για τους Αφροαμερικανούς και για τις Η.Π.Α. Έκαναν λάθη. Ήταν σωστά όλα όσα έκαναν; Με τίποτα. Αλλά γενικά, όσοι πήγαν στους Πάνθηρες ήθελαν να κάνουν μια αλλαγή. Ήταν νέοι άνθρωποι που κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα κίνημα για το οποίο μιλάμε 50 χρόνια αργότερα. Είδαν ότι μπορούσαν να γίνουν όργανα αλλαγής. Πάρτε το θετικό από αυτό: μπορείς να κάνεις αλλαγή και να μάθεις από τις επιτυχίες και τις αποτυχίες του κινήματος των Πανθήρων.

Ηλικιωμένες γυναίκες φορούν φλοράλ φορέματα και έχουν τσάντες από το πρόγραμμα People’s Free Food Program, ένα από τα προγράμματα επιβίωσης των Πανθήρων.

Πώς τα ζητήματα για την επίλυση των οποίων μάχονταν οι Μαύροι Πάνθηρες εξακολουθούν να επηρεάζουν την αφροαμερικανική κοινότητα ακόμα και σήμερα;
Τα ζητήματα για τα οποία πάλευε το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων κυριαρχούν ακόμα και σήμερα. Εάν κοιτάξεις το πρόγραμμα των δέκα σημείων – Θέλουμε να σταματήσει η αστυνομική βιαιότητα, θέλουμε αξιοπρεπή σχολεία, θέλουμε αξιοπρεπή στέγαση, θέλουμε εργασία, θέλουμε να σταματήσουμε την επιβολή τρελών ποινών φυλάκισης για τους μαύρους- όλα αυτά είναι τόσο επίκαιρα σήμερα, όσο ήταν και τότε.

Και είναι επίκαιρα σήμερα διότι ποτέ δεν επιλύθηκαν. Δεν είναι ότι αυτά τα προβλήματα επιστρέφουν και πάλι· δεν επιλύθηκαν ποτέ. Άποψή μου είναι ότι έχουμε αστυνομική βιαιότητα τα τελευταία 50 χρόνια και πριν από αυτό. Το μόνο που γίνεται τώρα είναι πως το βλέπουμε μαγνητοσκοπημένο. Δεν τίθεται θέμα άρνησης. Ένα από τα πιο εκπληκτικά πράγματα αυτής της ταινίας και της προβολής της στο κοινό είναι το πόσο σχετική με το σήμερα είναι.

Η ταινία κάνει πρεμιέρα την Τετάρτη.

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.