Το να μοιράζεσαι τρία τετραγωνικά με έξι βρωμερούς αγνώστους είναι αρκετά άβολο. Τι γίνεται όμως όταν οι έξι γίνονται δέκα; Η απόσταση μεταξύ της «ομάδας των χαρούμενων ανθρώπων» και του «πανικοβλημένου πλήθους» είναι πολύ μικρή – όπως, για παράδειγμα, αυτό που έγινε στο rave του East Croydon. Τα καλά νέα είναι ότι οι επιστήμονες άρχισαν επιτέλους να μελετούν τη διαχείριση του πλήθους – άλλωστε είναι τραγικό να πεθάνεις από ασφυξία ενώ παρακολουθείς το αγαπημένο σου συγκρότημα.

Η τέχνη πίσω από τη διαχείριση χώρων που είναι γεμάτοι κόσμο, στα πλαίσια φεστιβάλ, εφαρμόζεται συνήθως στο σκάλισμα των διαδρομών για τους πεζούς, το στήσιμο των σκηνών, τη διάταξη των χώρων κατασκήνωσης και τον συνολικό προγραμματισμό της συναυλίας. Μέχρι στιγμής, αυτά βασίζονται κυρίως στην εμπειρία και το ένστικτο των διοργανωτών του φεστιβάλ, αλλά υπάρχει ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για να κατανοηθεί το αν ψηφιακά μοντέλα θα μπορούσαν να προσφέρουν καλύτερες λύσεις .

Σύμφωνα με τη Dorine Duiven, υποψήφια διδάκτορα του Delft University of Technology, τα μεγάλα πλήθη είναι αρκετά προβλέψιμα και μπορούν να διαμορφωθούν μέσω λογισμικού. Η ομάδα της Dorine ερεύνησε την πιθανότητα χρήσης βουητών για να παρατηρήσει την κυκλοφορία των πεζών και να αναπτύξει ένα σύστημα που θα επιτρέπει στους διοργανωτές να παρέμβουν όταν φαίνεται ότι τα πράγματα θα πάνε στραβά – έχοντας το Lowlands στην Ολλανδία ως κέντρο της έρευνας.

«Ερευνώ τη διαχείριση κυκλοφορίας πεζών κατά τη διάρκεια μεγάλων γεγονότων,» μου είπε. «Λατρεύω τα φεστιβάλ, και τα συστήματα για τους πεζούς είναι από τα πιο δύσκολα για να γίνουν. Αποτελούνται από άτομα που κινούνται σε 2-διαστάσεων χώρους με μεγάλα προβλήματα συμπεριφοράς. Αυτό που μ’ εντυπωσίασε ήταν, ότι το επιστημονικό πεδίο επιλογών της είναι σχετικά νέο. Ενώ η κίνηση των αυτοκινήτων έχει μελετηθεί εδώ και πάνω από 60 χρόνια, ενώ αυτή των πεζών υπάρχει γύρω στα 30.

Η Dorine λέει ότι ο λόγος πίσω από αυτή την έλλειψη ενδιαφέροντος είναι διπλός: Πρώτον, τα πλήθη σε δημόσιους χώρους έχουν γίνει πρόσφατα τόσο μεγάλα που να προκαλούν προβλήματα. Δεύτερον, ο κόσμος φαίνεται ότι αναπτύσσει μια αυξανόμενη προτίμηση για εκδηλώσεις μεγάλης κλίμακας – μια τάση που επιτείνεται από τον εκρηκτικό αριθμό ανθρώπων στα υπαίθρια φεστιβάλ και από την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού.

Έτσι, αυτό που η Dorine και οι συνεργάτες της προσπαθούν να κάνουν είναι να κατανοήσουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων σε μεγάλες ομάδες: να καταλάβουν πώς κινούνται, πόσοι άνθρωποι μπορούν να στοιβαχθούν σε ένα χώρο χωρίς να γίνει χαμός και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπιστούν αν συμβεί κάτι τέτοιο. Για να γίνει αυτό, χρησιμοποίησαν κάτι που λέγεται Social Force – ένα μοντέλο προσομοίωσης της κίνησης των πεζών, που αναπτύχθηκε το 1995. Ερευνητές από όλο τον κόσμο το χρησιμοποιούν, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το μοντέλο είναι τέλειο: «Μερικές φορές συμβαίνουν περίεργα πράγματα και το μοντέλο αποσταθεροποιείται », λέει η Dorine. «Έπειτα αρχίζει να προβλέπει πράγματα που δεν θα μπορούσαν να συμβούν στην πραγματικότητα, όπως τεράστια αύξηση στην πίεση του πλήθους ή άτομα που μετακινούνται με εξωπραγματική ταχύτητα.»

Στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο περίεργο. Το μοντέλο λειτουργεί περιορίζοντας άτομα – παράγοντες – σε μερικά βασικά χαρακτηριστικά. Οι εξωτερικοί παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη – όπως το πλάτος των διαδρομών – αλλά οι επιμέρους παράγοντες έχουν επίσης προτιμήσεις. Αυτό σημαίνει ότι στο καθένα από αυτά πρέπει να δοθεί ενός είδους προσωπικότητα: τι είδους συναυλίες ‘θέλουν’ να παρακολουθήσουν, ή αν χρειάζεται να καθοριστεί εκ των προτέρων η ταχύτητα με την οποία περπατούν.

Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που είναι πιο δύσκολο να προβλεφθούν, όπως το ότι οι γυναίκες κατά μέσο όρο είναι βραδύτερες στο περπάτημα από τους άνδρες. Οι πολιτιστικές επιρροές πρέπει να λαμβάνονται επίσης υπόψη: Οι περισσότερες χώρες έχουν κάποιους ‘κανόνες’, που σημαίνει ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να αποφεύγουν το αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας με την ενίσχυση προς τα δεξιά. Όμως, στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία που είναι ανάποδα.

Αυτά φαίνονται σαν μικρές προσαρμογές, σημειώνει η Dorine, αλλά αν κοιτάξει κανείς τη συμπεριφορά των ομάδων που αποτελούνται από χιλιάδες ανθρώπους, μεγαλώνουν. Οι μικρές ιδιαιτερότητες που αφορούν στην ανθρώπινη συμπεριφορά και κίνηση γίνονται εξαιρετικά σημαντικές. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι το μοντέλο θα μπορούσε να είναι σε θέση να παρακάμψει τον ενοχλητικό τύπο με το μπλουζάκι “Free Hugs”.

Ευτυχώς, η πρόβλεψη αυτών των περιστατικών γίνεται όλο και πιο εύκολη για τους επιστήμονες. Το στρίμωγμα σε διαδρόμους σύντομα θα είναι παρελθόν. Οι ερευνητές μπορούν να μελετήσουν τους επισκέπτες του φεστιβάλ στο φυσικό τους περιβάλλον από ανάλυση φωτογραφιών ή μέσω των κινητών τους τηλεφώνων.

Τέλος, η  Dorine λέει ότι οι διοργανωτές δύσκολα κάνουν χρήση των μοντέλων αυτή τη στιγμή, κάτι που είναι αρκετά λυπηρό. «Όταν μπορείς να προβλέψεις με ακρίβεια τα σημεία συμφόρησης στο σύστημα και, κατά συνέπεια, την άρση τους, θα πρέπει να είσαι σε θέση να παρέχει μια λύση για ένα πρόβλημα πριν εκδηλωθεί.»

Εκτός από την “τραγωδία” που συμβαίνει όταν οι άνθρωποι πετάνε την αυτοεκτίμησή τους με ένα ‘free hug’, μεγαλύτερες συμφορές μπορούν να προληφθούν με το Social Force. Με την προσομοίωση προβληματικών καταστάσεων, θα μπορούσε κανείς να βάλει καλύτερη σήμανση των εξόδων κινδύνου, περιφράξεις και οδούς διαφυγής, διατηρώντας τον κίνδυνο στο ελάχιστο και τη διασκέδαση στο μέγιστο.

Τα μοντέλα αυτά εξελίσσονται όλο και πιο πολύ, ώστε η χρήση τους για την πρόληψη τραγωδιών να διαδοθεί -όπως εκείνη του 2010 στο Love Parade του Βερολίνου, όπου εκατοντάδες άνθρωποι τραυματίστηκαν και 21 πέθαναν από ασφυξία. Η Dorine υποψιάζεται ότι δεν γνωρίζουν όλοι οι διοργανωτές τις πιθανότητες, αλλά ας ελπίσουμε ότι αυτό το άρθρο θα μας πάει ένα βήμα πιο κοντά στο να αλλάξει αυτό.