Το θέμα δημοσιεύτηκε αρχικά στο Motherboard.

Ο ωκεανός περνάει μια τεράστια αλλαγή, την οποία βέβαια την έχει προκαλέσει ο άνθρωπος. Ίσως να ακούγεται τρελό. Ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σημαντικά στοιχεία του πλανήτη -ο ωκεανός καλύπτει το 71% του πλανήτη- να μεταμορφώνεται εξαιτίας κάποιων μικρών θηλαστικών. Κι όμως, ο άνθρωπος αλλάζει τον ωκεανό με κάθε τρόπο που μπορεί να φανταστεί κανείς. Ο ωκεανός που ξέρουμε σήμερα και στον οποίον δισεκατομμύρια άτομα κολυμπάνε, ψαρεύουν, επιπλέουν και σερφάρουν, αυτό το τεράστιο σώμα νερού θα έχει αποκτήσει έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα μέχρι το τέλος του αιώνα.

«Ουσιαστικά υπάρχει μόνο ένας παγκόσμιος ωκεανός», όπως αρέσκεται να λέει η NOAA. Αν και αλλάζει θερμοκρασίες και συμπεριφορές, ανάλογα με τα μέρη του κόσμου, παραμένει ένα τεράστιο συνδεδεμένο σώμα νερού. Τα σκουπίδια που πετάγονται στις ακτές της Αυστραλίας μπορεί να βρεθούν στον Ειρηνικό, ενώ η μόλυνση από την Κίνα μπορεί να καταλήξει στην Βόρειο Αμερική. Επιπλέον, όλες οι εκπομπές διοξειδίου απορροφώνται, ως έναν βαθμό, από τον ωκεανό. Κοινώς, οι πράξεις των κατοίκων του Sheboygan της Αμερικής θα επηρεάσουν, κατά κάποιον τρόπο, το μέλλον της θάλασσας στο Bangladesh. Αυτή είναι άλλωστε η ουσία της κλιματικής αλλαγής.

Το θέμα δεν έχει να κάνει απλά με το γεγονός ότι ο ωκεανός απορροφά την περισσότερη θερμότητα που έχει απορροφήσει εδώ και 10.000 χρόνια, μιας και έχουμε να κάνουμε τόσο με την αύξηση της στάθμης των θαλασσών όσο και με την ολοένα αυξανόμενη οξύτητά τους. Η χημική σύσταση του ωκεανού αλλάζει και μαζί του θα αλλάξουν τα ρεύματα και τα οικοσυστήματα. Για τα δισεκατομμύρια άτομα που ζουν κοντά στην θάλασσα, ο ωκεανός θα γίνει πιο εχθρικός. Πλημμύρες θα απειλήσουν πόλεις, τα Αρκτικά περάσματα θα δημιουργήσουν νέους εμπορικούς δρόμους και οι ψαράδες που ζουν από τις θάλασσες θα πασχίσουν να τα βγάλουν πέρα με τις νέες υδρόβιες συνθήκες.

«Στο χειρότερο σενάριο που μπορείς να φανταστείς, αυτό δηλαδή που θα μας βρει αν κάνουμε ό,τι κάνουμε μέχρι το τέλος του αιώνα», λέει ο κλιματολόγος Michael Mann, «οι ωκεανοί θα είναι σαν κάτι που έχει βγει από μια post-apocalyptic ταινία του Χόλιγουντ. Τα ψάρια θα εξαφανιστούν λόγω της υπερβολικής αλιείας, ένα μεγάλος μέρος της θαλάσσιας ζωής θα αφανιστεί λόγω της μόλυνσης και της υπερβολικής οξύτητας, ενώ για τους ίδιους λόγους θα αφανιστούν και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι».

Για τους παραπάνω λόγους, λοιπόν, αξίζει να ρίξουμε μια ματιά στο πόσο θα αλλάξει το τεράστιο αυτό σώμα νερού που οριοθετεί τον πλανήτη μας, όταν φθάσουμε στο έτος 2100. Με τη βοήθεια της πιο πρόσφατης επιστήμης και με τη βοήθεια ωκεανογράφων, προσπάθησα να αποτυπώσω με ένα snapshot το μέλλον των ωκεανών μας.

Σέρφερ του μέλλοντος – Φωτογραφία: Christopher Michel/Wikimedia.

Στάθμη

Ο Gavin Schmidt, διευθυντής του Goddard Institute of Space Studies της NASA, είπε πως ο καλύτερος διαθέσιμος «χάρτης» για το μέλλον των ωκεανών, με την παρούσα κατάσταση κλιματικής αλλαγής, είναι η τελευταία έκθεση του Intergovernmental Panel on Climate Change’s (IPCC).

H τεράστια αυτή έκθεση, του 2014, είναι μια υπερπολύτιμη πηγή πληροφοριών, μιας και περιλαμβάνει μια εκτενή σύνθεση της τελευταίας λέξης της επιστήμης από τους χώρους της ωκεανογραφίας και της κλιματικής αλλαγής. Αν και θεωρείται ότι η ματιά της είναι κάπως συντηρητική, η έκθεση προβλέπει πως, μέχρι το τέλος του αιώνα, ο ωκεανός θα παρουσιάσει αύξηση της στάθμης του, που θα κυμαίνεται από 0,4 εως 1,5 μέτρα – αριθμός που εξαρτάται από την συνεχιζόμενη παρουσία του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Άλλοι επιστήμονες, όμως, προειδοποιούν πως οι αλλαγές στη στάθμη των ωκεανών θα είναι πολύ μεγαλύτερες. Ο πατριάρχης της κλιματικής επιστήμης, ο James Hansen, δημοσίευσε πρόσφατα μαζί με άλλους 16 αναγνωρισμένους συνάδελφούς του μια έρευνα που υποστηρίζει πως οι πάγοι σε Ανταρκτική και Γροιλανδία θα λιώσουν δέκα φορές πιο γρήγορα από όσο έχει υπολογιστεί, οδηγώντας σε μια τρομακτική αύξηση της στάθμης των ωκεανών, της τάξης των 3 μέτρων, μέσα σε μια περίοδο 50 μόλις χρόνων. Προφανώς, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν καταστροφική για το ανθρώπινο είδος και την τωρινή του οργάνωση -πολλά από τα πληθυσμιακά κέντρα βρίσκονται κοντά σε ακτές- με πολλούς επιστήμονες να θεωρούν πως η πορεία μας έχει ήδη αποφασιστεί, λόγω της διαρκούς εξαφάνισης των πάγων στην Δυτική Ανταρκτική. Όλο αυτό βέβαια, μπορεί να συμβεί πολλές δεκαετίες μετά το 2100.

Τι σημαίνουν όμως όλα τα παραπάνω;

Το μεγαλύτερο μέρος της Νέας Ορλεάνης θα βυθιστεί πλήρως με μια αύξηση στάθμης της τάξης του 1,5 μέτρου, κάτι που ισχύει και για μεγάλα μέρη της Νέας Υόρκης και του Μαϊάμι. Κάποιες πόλεις μπορεί να γλιτώσουν μέσω της χρήσης ακριβών τεχνολογιών διαχείρισης υδάτων, άλλες πάλι θα πρέπει να μετεγκατασταθούν. Οι πιο φτωχές, απλά, θα εγκαταλειφθούν.

Το 2100 λοιπόν, οι ωκεανοί θα περιλαμβάνουν τα απομεινάρια ανθρώπινων πόλεων. Να, για παράδειγμα, η παρακάτω εικόνα δείχνει το Μαϊάμι κάτω από τρία μέτρα νερό.

Το Miami βυθισμένο – Φωτογραφία: Climate Central Surging Seas

Ζεστό Νερό

Το νερό μπορεί να απορροφήσει πολύ περισσότερη θερμότητα από τον αέρα, κάτι που εξηγεί τον λόγο που οι θάλασσες έχουν απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας που έχει προκαλέσει η κλιματική αλλαγή. Αυτό είναι καλό για το κλίμα, μιας και σημαίνει πως οι θερμοκρασίες δεν έχουν ανέβει τόσο έντονα όσο θα περίμενε κανείς και είναι και ο λόγος που βιώνουμε την παρούσα «παύση» στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Το κακό είναι πως, το παραπάνω, σημαίνει ότι η θάλασσα έχει αρχίζει να ζεσταίνεται επικίνδυνα.

«Τα τελευταία 39 χρόνια, οι ωκεανοί αυξάνουν την θερμοκρασία τους κατά 0,1˚C, ανά δεκαετία, στα 75 μέτρα της επιφάνειας τους και κατά 0,015˚C, ανά δεκαετία, σε βάθη 700 μέτρων. Μπορεί να σας φαίνεται λίγο αλλά δεν είναι», εξηγεί η έκθεση του IPCC. «Τα ρηχά νερά ζεσταίνονται πολύ γρήγορα. Μέχρι το τέλος του αιώνα, αν συνεχιστεί η παρούσα κατάσταση, τα ρηχά νερά θα έχουν αυξήσει την θερμοκρασία τους κατά έναν ολόκληρο βαθμό Κελσίου, κατά μέσο όρο, κάτι που θα βάλει σε κίνδυνο τα θαλάσσια οικοσυστήματα και μπορεί να βοηθήσει στην πιο συχνή δημιουργία τροπικών τυφώνων».

Το φαινόμενο συναντάται πιο έντονο στην Αρκτική, τα νερά της οποίας θερμαίνονται δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Έτσι, σύμφωνα με τις προβλέψεις κλιματικών υπηρεσιών, όπως το NOAA και το Met Office της Μεγάλης Βρετανίας, ο Αρκτικός πάγος ίσως να μην υπάρχει πλέον καθόλου κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, προς το τέλος του αιώνα. «Μάλιστα», σημειώνει το NOAA, «εικάζεται πως το λιώσιμο των πάγων μπορεί να αυξηθεί κατά τη διάρκεια του αιώνα, πράγμα που θα σήμαινε ότι μέχρι το τέλος του, ελάχιστος καλοκαιρινός αρκτικός πάγος θα επιβιώσει».

Όμως, το πιο ανησυχητικό πρόβλημα που μπορεί να δημιουργηθεί είναι άλλο: μια αύξηση των νεκρών θαλάσσιων ζωνών, όπου το οξυγόνο είναι πλέον τόσο λίγο που ελάχιστα είδη θαλάσσιας ζωής μπορούν να επιβιώσουν. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η τεράστια νεκρή θαλάσσια ζώνη στον Κόλπο του Μεξικού, η οποία έχει περίπου το μέγεθος του Connecticut. Μια σειρά από μελέτες έχουν συνδέσει ευθαρσώς την άνοδο της θερμοκρασίας των ωκεανών με την περαιτέρω επέκταση των νεκρών θαλάσσιων ζωνών, ένα φαινόμενο που ονομάζεται hypoxia και το οποίο θα παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στον μελλοντικό ωκεανό μας.

Απεικόνιση της άνθισης τοξικών φυκιών στις ακτογραμμές της Καλιφόρνια και της Βρετανικής Κολούμπια – Φωτογραφία: NOAA

«Οποιαδήποτε άνοδος της θερμοκρασίας των ωκεανών, λόγω της κλιματικής αλλαγής, θα διαρκέσει για χιλιάδες χρόνια, θα είναι μόνιμο», δήλωσε, μιλώντας στο National Geographic, ο Gary Shaffer του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς τις προαναφερθείσες νεκρές ζώνες. «Στη χειρότερη περίπτωση, οι νεκρές ζώνες θα καταλάβουν το ένα πέμπτο των ωκεανών του πλανήτη».

Αυτό βέβαια είναι το χειρότερο σενάριο. Ίσως να μη δούμε νεκρές ζώνες τέτοιου μεγέθους, αλλά σίγουρα θα τις βιώσουμε πιο έντονα από όσο τις βιώνουμε τώρα.

Ίζημα από τον Κόλπο του Μεξικού, το οποίο «θρέφει» την νεκρή ζώνη – Φωτογραφία: NASA

Η ουσία είναι πως όσο ζεσταίνεται ο ωκεανός τόσο θα μεταμορφώνεται με απρόβλεπτους τρόπους. Πόσο ζεστή λοιπόν θα είναι η θάλασσα το 2100, σύμφωνα με τον Gavin Schmidt;

«Τόσο ζεστή που θα μπορείς να βράσεις έναν βάτραχο», λέει. «Μεταφορικά». Σε αυτήν τη μεταφορά βέβαια, το βατράχι είμαστε εμείς.

Σαλιγκάρια της θάλασσας με διαβρωμένο κέλυφος – Φωτογραφία: NOAA

Μπάνιο με Οξέα

Δεν βράζουμε όμως μόνο, καθώς κινδυνεύουμε να κάνουμε και ένα μπάνιο σε οξέα. Το 30-40% όλων των εκπομπών διοξειδίου απορροφώνται κατευθείαν από τον ωκεανό, όπου δημιουργούν ανθρακικό οξύ. Ως αποτέλεσμα, το pH στην επιφάνεια του ωκεανού είναι κατά 0,1 μονάδα πιο χαμηλά από αυτό που ήταν στην εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης. Οι πιο πρόσφατες έρευνες, μάλιστα, δείχνουν πως ο ωκεανός θα είναι ακόμα πιο όξινος το 2100, κατά 150% περισσότερο. Με άλλα λόγια, μέχρι το τέλος του αιώνα, ο ωκεανός θα είναι δύο φορές πιο όξινος από ότι ήταν στην προ-βιομηχανική εποχή.

Αυτό τουλάχιστον ακούω από τον Καθηγητή του Earth Institute του Columbia University, Taro Takahashi, ο οποίος μελετά την οξύτητα των ωκεανών και συμφωνεί με τη μελέτη ορόσημο του Richard Freely από το 2009, η οποία προσπάθησε να προβλέψει τα επίπεδα οξύτητας των ωκεανών στο μέλλον.

Γιατί είναι όμως πρόβλημα η ανοδική οξύτητα των ωκεανών;

Καταρχάς, τα οστρακοειδή κινδυνεύουν. Σε μερικά σημεία του κόσμου, όπως στον Ειρηνικό, η οξύτητα είναι ήδη πολύ υψηλή, με αποτέλεσμα να μη μορφοποιείται σωστά το όστρακο μερικών ειδών. Το 2100 θα έχουμε να κάνουμε με την εξαφάνιση ολόκληρων οικοσυστημάτων. Δεν μιλάμε απλά για όστρακα και κοράλλια, αλλά και για πολλά άλλα πλάσματα, η εξωσκελετική δομή των οποίων αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο.

«Το επίπεδο κορεσμού του CaCO3 θα μειωνόταν κατά 50%, ενώ επιπλέον οι πιο κρύοι ωκεανοί θα διάβρωναν τα όστρακα από CaCO3», σχολιάζει ο Taro. Αφήστε που την τελευταία φορά, που οι ωκεανοί ανέβασαν την οξύτητά τους τόσο γρήγορα, αφανίστηκε το 96% της θαλάσσιας ζωής.

Ένα κομμάτι από τη μεγάλη μάζα σκουπιδιών του Ειρηνικού – Φωτογραφία: Steven Guerrisi/Flickr

Νησιά από Σκουπίδια και Ψάρια που Χάνονται

Δεν μιλάμε μόνο για την κλιματική αλλαγή και το διοξείδιο, μιας και ως άνθρωποι πληγώνουμε με έναν πολύ πιο άμεσο τρόπο τους ωκεανούς. Τους καλύπτουμε με σκουπίδια, αρχικά. Τρεις σημαντικές μελέτες, που δημοσιεύτηκαν το 2014, προσπάθησαν να υπολογίσουν τη συνολική ποσότητα σκουπιδιών που έχουμε ρίξει στην θάλασσα. Όπως εξηγεί το National Geographic: «Υπάρχουν 5,25 τρισεκατομμύρια κομμάτια πλαστικού στον ωκεανό. Από αυτήν τη μάζα, οι 269.000 τόνοι είναι στην επιφάνεια της θάλασσας, ενώ στα βαθύτερα νερά βρίσκει κανείς 4 δισεκατομμύρια πλαστικές μικροΐνες ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο».

«Μια ρεαλιστική πρόβλεψη σχετικά με το πλαστικό που μπαίνει στις θάλασσες, κάθε χρόνο, είναι περίπου 8 εκατομμύρια τόνοι από 192 χώρες», εξηγεί ο Asma Mahdi του NOAA. «Αν τα πράγματα δεν αλλάξουν, τα σκουπίδια θα γεμίσουν τον ωκεανό μας».

Αν συνεχίσουμε με αυτούς τους ρυθμούς, το 2100, ο αριθμός των πλαστικών που θα βρίσκονται στην θάλασσα θα έχει σκαρφαλώσει στους 680 εκατομμύρια τόνους. Κάποια από αυτά θα έχουν καθαριστεί, όπως τονίζει η NOAA, ενώ άλλα θα συνεχίσουν να δημιουργούν τεράστιες τεχνητές μάζες στον Ειρηνικό, καθώς και σε άλλα μέρη.

Ο ωκεανός μας το 2100 θα είναι γεμάτος σκουπίδια.

Ίσως τελικά αντικαταστήσει τα ψάρια, μιας και πολλά είδη οδεύουν προς την εξαφάνιση λόγω της υπερβολικής αλιείας. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε πως «το 90% των ψαριών, ανά τον κόσμο, κινδυνεύουν ή έχουν εξαφανιστεί λόγω της υπερβολικής αλιείας», ενώ σύμφωνα με τους ειδικούς, τα αρπακτικά είδη όπως ο τόνος και ο καρχαρίας έχουν μειωθεί κατά 90% μέσα στα τελευταία 60 χρόνια. Ναι, ακόμα και τα πιο τρομακτικά είδη, όπως ο καρχαρίας, οδεύουν προς την εξαφάνιση, με τους επιστήμονες να υπολογίζουν πως κάθε χρόνο σκοτώνονται 100 εκατομμύρια καρχαρίες για τα πτερύγια τους.

Μια μελέτη του Science, από το 2006, είχε προβλέψει την κατάρρευση των αλιευτικών αποθεμάτων μέχρι τα μέσα του αιώνα, αν η υπερβολική αλιεία συνεχιζόταν με τους τωρινούς ρυθμούς και μέχρι στιγμής επιβεβαιώνεται. Μετά την κατάρρευσή τους, σύμφωνα με τη μελέτη, θα βλέπαμε μόνο το 10% αυτών των αποθεμάτων από το 2050 και μετά.

Μέχρι το 2100 λοιπόν, ποιος ξέρει τι θα έχει απομείνει.

Ωκεανικές Τάσεις – Φωτογραφία: IPCC

Οι Ωκεανοί του 2100

Ο πατέρας μου πάντα έλεγε σε μένα και τον αδερφό μου, όταν παίζαμε κοντά στα κύματα, «ποτέ μη γυρίσεις την πλάτη σου στον ωκεανό». Δύο πράγματα μου έρχονται στο μυαλό όταν το σκέφτομαι τώρα: το πρώτο, πως κάναμε ακριβώς αυτό. Τον μολύναμε, τον υπερθερμάναμε, τον υπεραλιεύσαμε και τον γεμίζουμε με οξέα. Καταφέραμε να τον γεμίσουμε σκουπίδια, έστω κι αν δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μας.

Δεύτερον, είναι περίεργο να σκέφτεσαι πόσο διαφορετικός θα είναι αυτός ο ωκεανός για τις επόμενες γενιές. Το πόσο δραστικά διαφορετικός θα είναι θα εξαρτηθεί από εμάς και το πόσο θα θελήσουμε να αλλάξουμε, να δράσουμε. Μπορούμε; Υπάρχει ελπίδα;

Όταν ακούς ότι ακόμα και ο Dr Mann, ο οποίος εξέφρασε τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις, διατηρεί ένα «παράθυρο» ανοιχτό, τότε ναι:

«Τα καλά νέα είναι πως αυτό το μέλλον δεν χρειάζεται να είναι δικό μας. Υπάρχει ακόμα χρόνος για να δράσουμε και να σώσουμε τους ωκεανούς για τις επόμενες γενιές».

Το Hell or Salt Water είναι μια σειρά του Motherboard με θέμα την εξερεύνηση και προστασία των ωκεανών μας. Ακολουθήστε την εδώ.

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.