Τα Μονοπάτια του Μίσους στο Παρίσι

Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο VICE France.

Μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι και την επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε στην έδρα των υπόπτων τρομοκρατών, πολλά είναι τα ερωτήματα που παρέμειναν αναπάντητα. Ένα από αυτά που δεν έχει γίνει κατανοητό και δημιουργεί ένα αίσθημα βαθιάς αδικίας είναι το «γιατί ήταν αυτοί στόχοι;» Πραγματικά, γιατί να βάλει κανείς στο στόχαστρο αυτές τις δημοφιλείς γειτονιές του 10ου και 11ου διαμερίσματος· γειτονιές που είναι γνωστές για το καλωσόρισμα των νέων αριστερής πολιτικής τοποθέτησης, μια νεολαίας χαρούμενων παιδιών που τους αρέσει να ζουν καλά, μιας νεολαίας που θεωρείται ότι τάσσεται κατά της εμπλοκής της Γαλλίας στον πόλεμο στη Συρία και είναι υπέρ της δημιουργίας Παλαιστινιακού Κράτους; Πώς κάποιος καταλήγει να δολοφονήσει ανθρώπους της δικής του ηλικίας –ένας από τους τρομοκράτες ήταν μόλις 20 ετών και 26 ετών ο Σαλάχ Αμπντεσλάμ που ακόμα καταζητείται– την ώρα που διασκεδάζουν και ενώ θα έπρεπε να είναι σαν κι αυτούς; Εάν το μίσος που βρίσκεται μέσα σ’αυτού του είδους τις μαριονέτες του σκότους δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, τουλάχιστον μπορεί να ερμηνευτεί.

Videos by VICE

Ζήτησα από δυο ειδικούς να απαντήσουν αυτά τα ερωτήματα, να προσπαθήσουν να κατανοήσουν την απίθανη πολιτική λογική πίσω από αυτές τις επιθέσεις. Μια εξ αυτών είναι η Séverine Labat, ερευνήτρια και πολιτική επιστήμονας στο CNRS (το Εθνικό Κέντρο για την Επιστημονική Έρευνα) η οποία ειδικεύεται σε θέματα του Ισλάμ. Η δεύτερη είναι κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο Diderot και ερευνήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής (λέγεται IFPO και έχει έδρα στη Βηρυτό). Οι δυο τους έχουν διαφορετική οπτική για την κατάσταση, αλλά συμφωνούν ότι στόχος ήταν να πλήξουν τις πιο πολύτιμες αξίες της Γαλλίας.

SÉVERINE LABAT, πολιτική επιστήμονας και ερευνήτρια στο CNRS

Αυτές οι γειτονιές στο 10ο και 11ο διαμέρισμα συνδέονται με την ιστορία της μεσαίας εργατικής τάξης. Σήμερα είναι γνωστές για τα μπαρ και τους νέους ανθρώπους που διασκεδάζουν εκεί. Γιατί έγιναν στόχος αυτές οι περιοχές;
Είναι πολύ δύσκολο να δώσουμε νόημα σ’ αυτές τις επιθέσεις. Θα έπρεπε πιθανώς να ρωτήσουμε τους τρομοκράτες προκειμένου να μάθουμε. Παρόλα αυτά, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι αυτές οι γειτονιές του 10ου και 11ου διαμερίσματος είναι δημοφιλείς γειτονιές που έχουν υποστεί ένα είδος εξευγενισμού. Σήμερα υποδέχονται μια πληθυσμιακή ομάδα νεαρή, πολύχρωμη και μορφωμένη. Στόχος ήταν να σκοτώσουν όσους περισσότερους ανθρώπους ήταν δυνατό, με δεδομένο ότι ήταν Παρασκευή βράδυ. Είναι πολύ διαφορετικές επιθέσεις από εκείνες του Ιανουαρίου και τις πριν από αυτές. Οι άλλες είχαν στόχο δημοσιογράφους και εβραίους, μια πληθυσμιακή ομάδα που συχνά γίνεται στόχος των ισλαμιστών.

Εδώ είμαστε αντιμέτωποι με μια πραγματική αύξηση της βίας και της απειλής που αντιπροσωπεύουν. Δεν έχουν στο στόχαστρο λίγους ανθρώπους ή ένα θρησκευτικό δόγμα. Προσπαθούν να κάνουν κακό στο σύνολο του πληθυσμού. Μπορούμε να τις δούμε ως απάντηση των Ισλαμιστών στις δημόσιες διαμαρτυρίες που έγιναν μετά την 11η Ιανουαρίου; Είναι πιθανόν. Αυτό που είχαν βάλει στόχο ήταν η ανεξιθρησκεία, η ελευθερία και η τέχνη της ζωής στη Γαλλία. Όμως ο πραγματικός στόχος ήταν να δημιουργήσουν ένα γενικό αίσθημα ανασφάλειας. Από αυτή την πλευρά, οι πρώτες αντιδράσεις δείχνουν ότι οι επιθέσεις απέτυχαν. Απόδειξη η δημοτικότητα κινημάτων όπως το «Όλοι στην ταράτσα» ή «Δεν φοβάμαι καθόλου».

Συνεπώς είναι ένας πόλεμος που κηρύχθηκε κατά του γαλλικού ηδονισμού;
Είναι απλά το μίσος για τον ηδονισμό. Αυτοί οι άνθρωποι μισούν την ελευθερία, την ευτυχία, το χορό. Είναι θαμμένοι κάτω από μια θανατηφόρα ιδεολογία. Αυτό φαίνεται κι από μια φράση του μπιν Λάντεν που χρησιμοποιούν οι τζιχαντιστές: «αγαπάμε τον θάνατο περισσότερο από όσο αγαπάτε την ζωή». Αυτό το μίσος βασίζεται σε ένα εσφαλμένο και αυτολεξεί κήρυγμα του Κορανίου. Πουθενά το Κοράνι δεν τάσσεται υπέρ της δολοφονίας και του μίσους. Ο ηδονισμός είναι μέρος του αραβικού κόσμου. Δεν τον έχει απορρίψει.

Εάν το θέμα είναι πολιτικό, γιατί δεν έβαλαν στόχο τα πολιτικά σύμβολα της εξουσίας;
Όταν μπήκε στο στόχαστρο το Charlie Hebdo είμασταν «Charlie» χωρίς πραγματικά να είμαστε, αφού στόχος ήταν η ελευθερία της έκφρασης. Εάν οι τρομοκράτες είχαν αποφασίσει να χτυπήσουν πολιτικούς θεσμούς, θα μπορούσε να υπάρξει κίνημα αλληλεγγύης για τα θύματα, αλλά δεν θα είχαμε αποκαλυφθεί σ’αυτούς όπως τώρα. Σήμερα είμαστε όλοι στόχοι.

Είχαμε παρόμοιες επιθέσεις στη Γαλλία; Σκέφτομαι συγκεκριμένα τις επιθέσεις του 1995 στο Παρίσι.
Εκείνες οι τρομοκρατικές επιθέσεις μπορεί εν μέρει να συνδέονται ή να συγκρίνονται με αυτές που έγιναν τώρα γιατί υπάρχει ένα είδος γονεϊκής σχέσης μέσω της δράσης του GIA. Ωστόσο αν και ήταν αρκετές οι επιθέσεις τότε, δεν ήταν παρόμοιες με το είδος των μαζικών επιθέσεων που βλέπουμε σήμερα. Υπήρχε η υπόθεση του Khaled Kelkal, ο οποίος δολοφόνησε τον ιμάμη Sarhaoui. Αυτό το γεγονός σηματοδότησε την έναρξη μιας σειράς επιθέσεων στους δρόμους και το μετρό. Αλλά δεν εμπεριείχαν αυτή τη σκληρότητα και την αρρωστημένη ευχαρίστηση στη διάπραξη σφαγών.

MARIE KORTAM, κοινωνιολόγος και ερευνήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής

Γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα σημεία επίθεσης;
Στην περίπτωση των επιθέσεων της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι, οι δράστες επέλεξαν το ανατολικό τμήμα του και συγκεκριμένα τα διαμερίσματα 10 και 11, περιοχές δημοφιλείς και κοινωνικά μεικτές, γνωστές για τις αριστερές πολιτικές πεποιθήσεις των κατοίκων τους.

Άρχισαν στις 21:25 μ.μ. με πυροβολισμό στο εστιατόριο Le Petit Cambodge και το μπαρ Le Carillon, στη συμβολή των οδών rue Bichat και rue Alibert, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πέντε άνθρωποι. Έπειτα πήγαν στην οδό rue du Faubourg du Temple, έστριψαν αριστερά και πήγαν προς την οδό rue Fontaine-au-roi, για να εξαπολύσουν άλλη επίθεση στις 21:32 στο καφέ La Bonne Bière και την πιτσαρία Casa Nostra, όπου συνολικά πέθαναν ακόμα πέντε άτομα. Συνέχισαν να προχωράνε στο δρόμο για να φτάσουν στη λεωφόρο Voltaire και πήγαν προς την οδό rue Charonne για να χτυπήσουν και πάλι, αυτή τη φορά στο εστιατόριο La Belle Equipe, δολοφονώντας 19 άτομα. Στις 21:40 μ.μ., βομβιστής αυτοκτονίας πυροδότησε τα εκρηκτικά που είχε στη ζώνη του, μπροστά από το καφέ Comptoir Voltaire αλλά δεν σκότωσε κανέναν. Συγχρόνως άρχισε η επίθεση στο Bataclan, ακολούθησε η ομηρείας και η εισβολή της αστυνομίας. Συνολικά σκοτώθηκαν 89 άνθρωποι.

Κατά τη γνώμη σας, πρόκειται για επιλογή που αποκαλύπτει επιθυμία να χτυπηθούν σύμβολα;
Αυτοί οι δρόμοι και το Bataclan, έναν από τους πιο γνωστούς συναυλιακούς χώρους στο ανατολικό Παρίσι, είναι κοντά μεταξύ τους αλλά και κοντά σ’ένα από τα πιο συμβολικά μέρη στην πόλη, την Πλατεία της Δημοκρατίας. Βάζοντας στο στόχαστρο το ανατολικό κομμάτι της πόλης, κι αυτού το 10ο και το 11ο διαμέρισμα συναντώνται στην Πλατεία Δημοκρατίας, έστειλαν καθαρό μήνυμα: «Θέλουμε να χτυπήσουμε τη Δημοκρατία εκεί που χτυπάει ζωηρά η καρδιά της». Και λέω «ζωηρά» γιατί την Παρασκευή το βράδυ οι δρόμοι στην περιοχή είναι γεμάτοι ζωή και νιάτα. Ακόμα δεν κάνει κρύο και έτσι φοιτητές και εργαζόμενοι περιμένουν το σαββατοκύριακο για να απολαύσουν τις βεράντες, να συναντηθούν και να μιλήσουν πίνοντας ποτό.

Με την στόχευση αυτών των γειτονιών εκφράζεται και η επιθυμία να δολοφονηθεί ο γαλλικός λαός και οι Παριζιάνοι. Οι τουρίστες δεν επισκέπτονται και πολύ το ανατολικό Παρίσι. Το να βολτάρει κανείς στο ανατολικό τμήμα της πόλης σημαίνει ότι ψάχνει να περάσει καλά και μια συγκεκριμένη απλότητα που ο μέσος τουρίστας στο Παρίσι δεν θα ανακαλύψει.

Τι θα μπορούσε να έχει ενθαρρύνει τους καμικάζι να πάνε ειδικά σ’αυτές τις γειτονιές; Θα μπορούσαμε να δούμε εδώ κάποιου είδους ενόχληση γιατί δεν αποτελούν μέρος αυτού του χαρούμενου πληθυσμού που διασκεδάζει;
Πέρα από τη συμβολική διάσταση αυτής της πλατείας και των δρόμων γύρω της, νομίζω ότι οι δράστες έκαναν χρήση όσων γνώριζαν για την περιοχή. Όταν οι νέοι που νιώθουν περιθωριοποιημένοι, αποκλεισμένοι, στιγματισμένοι και ξεχασμένοι από τις κρατικές πολιτικές, όταν φεύγουν από τις φτωχές περιοχές τους για να έρθουν στο Παρίσι, έχουν τάση να τριγυρνάνε στις γειτονιές της εργατικής τάξης. Εκεί νιώθουν πολύ πιο άνετα. Έτσι, αυτοί οι νέοι άνθρωποι δημιουργούν μια συγκεκριμένη κοινωνιολογική και συμβολική σχέση μ’αυτά τα μέρη κι έτσι μπορούν να φτιάξουν μια νέα ταυτότητα για τους εαυτούς τους. Αλλά στην περίπτωση των νεαρών καμικάζι, εκτός του ότι γνώριζαν τις γειτονιές, η πράξη τους αντιπροσώπευε την αποτυχία τους να ανασυνθέσουν μια νέα ταυτότητα για τους εαυτούς τους και την οριστική ρήξη με τους συμβολικούς χώρους που θα μπορούσαν να συνδεθούν με την κοινωνική τους άνοδο ή να αποτελέσουν τον οικονομικό τους μοχλό για μια νέα αρχή και όχι ένα τραγικό τέλος.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα αυτή την αντίληψη για κρίση ταυτότητας. Πιστεύετε ότι αυτά τα μέρη μπορεί να έγιναν στόχος γιατί αρνήθηκαν την είσοδο στους τρομοκράτες ή επειδή δεν ένιωθαν ενταγμένοι σ’αυτό το εορταστικό περιβάλλον; Σ’ένα γενικότερο επίπεδο, ξέρετε τους λόγους που θα μπορούσαν να τους κάνουν να δράσουν/ γίνουν πιο ακραίοι;
Η βία της εξουσίας από την οποία υποφέρει η νεολαία στα παρισινά προάστια μπορεί να τη δει κανείς από την κατάρρευση του κοινωνικού ιστού, από το γεγονός ότι τους κρατάμε στις πόλεις της περιφέρειας, αποκομμένους από το κέντρο της πόλης, σε προάστια ή ερημωμένες γειτονιές. Αλλά μπορεί κανείς να τη δει και στο ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, στον αποκλεισμό που διαπιστώνει κανείς στις επίσημες γεμάτες με μίσος ομιλίες που γίνονται για την φτωχή νεολαία της εργατικής τάξης, ενώ η ατμόσφαιρα βαραίνει όλο και περισσότερο λόγω της αύξησης των ανισοτήτων. Αυτά τα παιδιά είναι αντιμέτωπα με την ανεργία και τις κοινωνικές ανισότητες. Έχουν μείνει έξω από την αγορά εργασίας και στερούνται την ασφάλεια ενός εισοδήματος. Ζουν σε οικονομική, κοινωνική και ψυχολογική εξαθλίωση.

Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές είναι σημαντικό να θυμόμαστε το στόχο της εκπαίδευσης σύμφωνα με τον μαρκήσιο Condorcet: «Εκπαίδευση δεν σημαίνει να κάνεις τον λαό να θαυμάζει έναν ήδη φτιαγμένο νόμο αλλά να τον κάνεις να τον εκτιμήσει και να τον διορθώσει» [CONDORCET, Jean-Antoine-Nicolas (1989) Πρώτη διατριβή στη δημόσια εκπαίδευση: φύση και αντικείμενο της δημόσιας εκπαίδευσης].

Στη δύναμη της λογικής μας, αυτοί οι νέοι άνθρωποι θεωρούνται ως δυνητικός κίνδυνος για την κοινωνία, όχι επειδή αποκλείονται αλλά γιατί είναι διαφορετικοί.

Εξαιτίας αυτής της απόρριψης αναπτύσσουν διαφορετικές και ποικίλες ταυτότητες.

Απορρίπτουν την ίδια τους την εικόνα και δεν αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους μέσα σ’αυτή. Πολεμούν κατά της κοινωνίας και δείχνουν ποιοι πραγματικά είναι. Ψάχνουν για χώρο, αναγνώριση, κοινωνικές σχέσεις και νέες μορφές αλληλεγγύης. Τα βρίσκουν στη θρησκεία και τους θρησκευτικούς νόμους όταν η δημοκρατία και οι νόμοι της δεν παίζουν το ρόλο τους και κρατούν την κοινωνία ενωμένη. Χωρίς κανένα χώρο στην κοινωνία και οποιαδήποτε μέσα, καταλήγουν αποκλεισμένοι, αναγκασμένοι να προστατεύσουν τους εαυτούς τους, να ενισχύσουν το βίαιο εγώ τους, προκειμένου να δραπετεύσουν από τη βία της Δημοκρατίας. Στρατολογούνται γρήγορα από τα τρομοκρατικά δίκτυα, στο πλαίσιο των οποίων ελπίζουν ότι θα πολεμήσουν για δικαιοσύνη, έστω κι αν αυτό σημαίνει ότι στο τέλος θα αυτοκτονήσουν.

Έχουν πειστεί ότι υπάρχει καλύτερη ζωή κάπου αλλού, όχι όμως σε αυτό τον κόσμο. Κι αυτός είναι ο λόγος που υπακούουν τα αφεντικά τους, συμμορφώνονται και σκοτώνουν όντας σε πλήρη αρμονία και με απόλυτη σιγουριά. Πιστεύουν ότι οι πράξεις τους είναι ιερές και ευλογημένες.

Αυτοί οι νέοι άνθρωποι «ήθελαν να είναι κάποιοι», να μην περνούν απαρατήρητοι σε αυτή την κοινωνία που τους συμπεριφέρεται σαν να είναι πολίτες β΄κατηγορίας. Ο μόνος τρόπος να δείξουν τα πρόσωπά τους είναι να γίνουν ορατοί εκτελώντας δημοσίως το «alter ego» στο πλαίσιο μιας πράξης που τη θεωρούν ηρωική.

Περισσότερα από το VICE

Τι Λένε οι Πρόσφυγες στη Μυτιλήνη για τις Επιθέσεις στο Παρίσι;

Τα Πορτρέτα των Ιρανών που Έραψαν τα Στόματά τους Ζητώντας να Ανοίξουν τα Σύνορα

Πώς Είναι να Ζεις Άστεγη για Δέκα Χρόνια;