De Tilburgse kunstenaar Paul Bogaers heeft een roman geschreven die volledig bestaat uit knipsels uit andere boeken,
die door elkaar heen zijn geschud en samen een heel nieuw verhaal vertellen.
Een kunstwerk, dus. Onderlangs, heet het. Hoe voer je zoiets in godsnaam uit? We vroegen het Paul zelf.

Tuuuuut. Er wordt opgenomen. ‘Oh ja, Vice. Ik was het eigenlijk vergeten. Ja, vanmorgen dacht ik er nog wel aan, maar ik ben nu even op een fotografietocht. Maar ik ga wel even in de keuken staan’.

Vice: Ik wil u ook wel op een ander tijdstip terug bellen hoor…

Paul: Nee nee, de keuken is prima.

Oké. Ongeveer vijftien jaar geleden kwam je met het plan om een roman te schrijven die volledig uit zinnen uit andere boeken bestaat. Hoe voer je zoiets in godsnaam uit?

Ik had al enkele korte teksten en novellen geschreven en ik werk ook als fotograaf. Daarbij gebruik je vaak bestaande beelden. Het is eigenlijk net als sampling in de muziek of footage bij film. Deze collageprocedure wordt eigenlijk al lang toegepast. Het bestond alleen nog niet in de literatuur.

Nu wel, dus.

Tja. Ik ben er ook wel ongeveer vijftien jaar mee bezig geweest. Het was een gigantisch werk. Ik heb ruim 250 boeken gebruikt voor mijn collage. Hoeveel precies weet ik niet meer want dingen die niet heel belangrijk zijn, vergeet je nou eenmaal.

Aha. Dus je hebt vijftien jaar lang materiaal verzameld?

Ik had van die perioden. Ik werk ook als fotograaf, en wisselde het af. Ik moest dus mijn aandacht over beiden verdelen en werkte er dus met vlagen, in perioden aan. Maar echt parttime kun je het ook weer niet noemen, want dat kan niet met kunst. Je bent er mee bezig of niet.

Oké, en hoe heb je dat aangepakt?

Het zijn verschillende werkzaamheden die ik heb verricht. In het eerste stadium ging het om het verzamelen van teksten. Dat konden allerlei soorten romans zijn, detectives en ander B-materiaal. Het is niet bepaald hoogstaande literatuur, ofzo. Ik koos die teksten gewoon intuïtief, ze kwamen op mijn pad. Die ga ik dan bijvoorbeeld ’s avonds in mijn leunstoel zitten lezen, en dan zin voor zin alles bij elkaar sprokkelen. Dat is heel leuk om te doen. Misschien heb ik een zin wel nodig, misschien ook niet. In het volgende stadium heb ik de verschillende zinnetjes opgeschreven en ook uitgeknipt. En met dat materiaal, die strookjes, ben ik gaan schuiven. Op die manier ontstonden er hoofdstukken.

Dat moet nogal een rotzooi zijn geweest op uw atelier.

Ik gebruikte codes om fragmenten terug te vinden. De eerste letters van de naam van de schrijver en dan het paginanummer van het boek. Zo kon ik de herkomst van de zinnen terug vinden. En van die zinnen heb ik het origineel gekopieerd. Zo kan je goed zien dat het boek is opgebouwd uit verschillende fragmenten. En dat is dus het aantrekkelijke. Het klopt, maar toch ook niet. Het is tot een kloppend geheel gemaakt. Eigenlijk is het een soort monster van Frankenstein.

Maar werd je nooit gek van jezelf, dacht je nooit van, ‘waar de fuck ben ik eigenlijk mee bezig?’

Jawel. Nou ja, ik werd nooit gek van mezelf. Maar ik werd wel wanhopig. Ik vroeg me dan af of ik het wel af zou krijgen, want het is zo’n gigantisch werk. Stel je voor, je hebt van tevoren niet gewoon een verhaal in je hoofd, nee, het bestaat uit materiaal. Het is een soort breien: het wordt steeds groter en groter, met meer hoofdstukken en uitstulpingen. Halverwege heb ik ook de helft van de hoofdstukken weggegooid. Het werd gewoon te veel, anders kreeg ik het nóóit af.

Dus je hebt een groot deel voor niets gedaan?

Tja, dat was ook wel moeilijk. Maar het hoort erbij. Het was ook wel waanzin. Toen ik er eenmaal mee bezig was, was er geen weg meer terug. Anders zouden mensen zeggen van ‘hij is die jongen die probeerde dat boek te maken van andere boeken, haha’. Nee, ik kon niet halverwege opgeven. Dan had ik nu niets.

Dan was je zeker wel opgelucht toen het eindelijk af was?

Zeker weten. Maar de laatste periode was sowieso niet leuk. Het was alleen maar gestress vanwege de deadline met de uitgever. Het is wel goed geweest dat die datum was geprikt, anders was ik nu misschien nog steeds bezig geweest.

Zou je het niet meer willen doen dan?

Niet op deze manier, denk ik. Ik heb nog overwogen de half voltooide hoofdstukken af te maken en daarvan misschien een deel 2 te maken. Maar ik weet niet of dat zin heeft. Ik heb er zelf niet zo’n zin in. Maar ik ga wel door: ik heb de procedure nog lang niet uitgeput. Er zijn zo veel andere manieren mogelijk. Maar voorlopig hou ik het bij kortere teksten.

Aha, je bent dus nog wel bezig met iets dergelijks.

Ik maak momenteel een biografie van collageteksten voor in een boek van iemand anders. Het gaat om een fictieve biografie van een fotograaf. Ik beschrijf zijn leven, en dat is tamelijk bizar. En verder ben ik ook Engelse teksten aan het samenvoegen. Ik bedoel, in een andere taal werkt het natuurlijk ook. Ik kan niet heel goed in het Engels schrijven, maar wel dingen in een nieuwe volgorde zetten. Het is net als samplen: je hoeft niet te kunnen drummen, als je maar goed monteert. Ik maak gewoon graag van iets onbekends iets nieuws. Achterin mijn boek staat dan ook een literatuurlijst waarin je kunt zien dat de gebruikte boeken totaal onbekend zijn. Sommige boeken zou niemand meer kopen, ze zouden in de papierbak belanden. Ik red deze boeken eigenlijk. Op deze manier haal ik het verleden naar boven. Je kunt het vergelijken met het afvalmateriaal van anderen: zij gooien het weg en ik blaas er nieuw leven in.

Tekst: ROOSJE BIEMANS