De eerste persoon in mijn leven die ooit echt moppen vertelde was mijn oom. Hij viel toen ik een jonge jongen was vaak bij mijn ouders met de deur in huis en schreeuwde dan in het gezicht van mijn vader. Ik huiver nog als ik denk aan hoe die moppen gingen.

“Wat krijg je als je lord omdraait?”, riep mijn oom eens.
– “Weet ik niet”, zei mijn pa.
“Een drol! En wat krijg je als drol omdraait?!”
– “Uhm.”
“VIEZE HANDEN, HAHAHAHA! Nou, dag he.”

En weg was mijn oom, ons gezin ontredderd achterlatend. Jaren later werd bekend dat hij de beruchte autokrasser van Bergen op Zoom was. Maar dat doet er niet toe, wat er toe doet is dat ik al als jonge jongen besloot dat moppen niks voor mij zijn. Dus toen ik er achter kwam dat Jan-Paul van Spaendonck een goed deel van zijn werkende leven besteedt aan het opzoeken en opschrijven van moppen, was ik gefascineerd en nieuwsgierig. Van Spaendonck schrijft al een paar jaar lang de moppenscheurkalender, die jaarlijks op tienduizenden verjaardagen cadeau wordt gedaan om vervolgens linea recta (rectum! HAHAHAHAHA!) te verdwijnen naar de ideale plek om het te bescheuren: het toilet. We spraken hem in zijn huis in Amsterdam. Sophie Peeters ging mee voor steun en foto’s.
.
Hoe ben je in de scheurkalenders terechtgekomen?
Acht jaar geleden vierde ik oudejaarsavond thuis bij Peter Loeb, de uitgever van zo’n beetje alle scheurkalenders. Na twee flessen champagne vertelde Peter dat ‘ie een scheurkalender over Tolkien ging maken. Ik ben een groot Tolkien-fan, maar van scheurkalenders had ik nooit echt een hoge dunk. Dus zei ik tegen Peter: “Als er maar geen onzin in staat hè, dan zou ik me ergeren.” Waarop hij zei: “Nou, waarom maak jij hem niet?” Inmiddels waren we bij de derde fles champagne en antwoordde ik: “Ja natuurlijk, doe ik”. De volgende dag dacht ik: “Shit, een scheurkalender, 365 pagina’s vullen.’

Met weetjes.
Ja, met weetjes. Met van alles. Ontzettend veel werk. Maar goed, ik had het beloofd. Het werd een groot succes, omdat Peter de meeste scheurkalenders die hij tot dan toe had gemaakt meer zag als bedrukt papier. Het was toch maar voor op de wc. De Tolkien-kalender kon je als het ware lezen als een boek. Sindsdien maak ik drie á vier jaar kalenders per jaar. Het liefst over onderwerpen die mij liggen, waar ik iets mee heb. Zo heb ik kalenders gemaakt over popmuziek uit de jaren zeventig en tachtig, Tolkien en Harry Potter.

En verder?
Ha, ik heb er een over drank gemaakt. Dat was ook een onderwerp wat me interesseerde. En over Italië en Frankrijk. Ik heb er inmiddels zo’n 25 geschreven denk ik. Ik zie nu tot mijn verbijstering dat ik alweer met mijn zevende moppenkalender bezig ben. Ik dacht pas met mijn vierde.

Zeven keer 365 moppen.
Het is een Amerikaans model, dus er wordt wat gesmokkeld. Zaterdag en zondag op één pagina.

En verkopen de moppenscheurkalenders een beetje?
Ja. Het is dan ook wel een typisch cadeautje; bijna iedereen vindt moppen leuk. En er zijn een heleboel mensen -zoals ikzelf- die vroeger die nooit moppen konden onthouden. Als je dan een feestje hebt, dan kijk je op het toilet even die kalender door, kies je een paar goeie moppen uit en heb je je materiaal voor de avond klaar.

Hoe ga je te werk bij het verzamelen van al die moppen?
Ik heb altijd mijn notitieboekje bij me. Als ik een mop hoor die ik nog niet ken, schrijf ik hem altijd op. Toen ik laatst aan het zappen was, belandde ik in het programma van André van Duin. Er werden zes moppen achter elkaar verteld, waarvan ik er drie nog niet kende. Die gaat dan het boekje in. Verder vraag ik mensen om me heen regelmatig of ze nog een goede mop weten.

Mag je zomaar de moppen gebruiken die André van Duin heeft getapt?
Op moppen zit geen auteursrecht. Een sketch is een ander verhaal, maar moppen zijn algemeen bezit. Iedereen vertelt moppen door.

Je bent vast de grappigste onder je vrienden.
Ik geloof dat ik best een goed gevoel voor humor heb. Maar ik ben absoluut geen moppenverteller of grappenmaker, eerder vrij serieus. John Cleese van Monty Python schijnt trouwens een verschrikkelijk depressieve en bloedserieuze man in het echt te zijn. Een moeilijk mens.

En jij?
Ik ben ook heel moeilijk.

Waarom?
Ik heb last van depressies gehad en ben bepaald geen zonnetje in huis. Misschien kan ik juist goed moppen opschrijven omdat het iets therapeutisch heeft.

Kan iedereen kalenders met moppen maken?
Je moet goed, precies en compact kunnen schrijven. Wanneer je een mop vertelt kun je uitweiden en spelen ook dingen als gezichtsuitdrukking mee. Als je een mop leest valt dat allemaal weg, dus je moet het zo compact mogelijk en kort mogelijk op schrijven. De grap moet op papier ook goed overkomen, en dat is moeilijk. Ik doe mijn best om ze zo op te schrijven dat ze op papier ook hilarisch zijn.

Dat mensen echt moeten lachen?
Ja, dat lukt natuurlijk niet altijd. Ik heb een soort proefpanel bestaande uit mijn vriendin, een paar goede vrienden. Die stuur ik regelmatig een mop op.

Zeggen ze ook als het niks is?
Jawel. Ik heb wel eens zelf een mop bedacht, maar dat was helemaal niks.

Dus zelf moppen bedenken doe je eigenlijk niet?
Nee, probeer het maar eens. Moppen verzin je niet zomaar, ze ontstaan. Ik weet nog steeds niet hoe, maar ze ontstaan. Iemand vertelt iets leuks, een ander pikt het op en vertelt het door, een derde doet dat weer op een andere manier en door veel doorvertellen ontstaat uiteindelijk de mop die je vindt op het internet of in mijn kalender. Een heel wonderlijk proces.

Een mop is dus een geëvolueerd grapje?
Ja, eigenlijk wel.

Zie je ook verandering van moppen door de jaren heen?
Absoluut, moppen uit de jaren vijftig en zestig zijn heel onschuldig. Nu worden moppen steeds harder, op een Amerikaanse manier. Zoals de hele wereld veramerikaniseert is het ook bij de mop. Echt moderne nieuwe moppen zijn harde moppen. Ik weet nog dat je in de jaren tachtig maar af en toe een mop hoorde over een Turk. Zo van: ‘Noem eens een bekende Turkse heldin? Snorro.’ Sinds het hele allochtonenprobleem is opgekomen is de racistische mop populair geworden.

Het wordt alleen maar groffer en groffer?
Niet alleen hoor. Er zijn ook nog steeds websites als Nederlandsmop.nl en Belgischmop.nl. Je kent ze wel: een Belg, een Nederlander en een Duitser en dan komt er een verhaaltje.

Hoe denk je over allochtonengrappen?
Tja, ze horen erbij dus ik neem ze wel op in mijn kalender. Maar ik ben er terughoudend mee. Sommige moppen zijn echt kwetsend en niet leuk, bij andere denk je: ‘Nou oké, als een Marokkaan er zelf ook om kan lachen dan is het prima.’

Is dat je criterium?
Ja. Laatst heb ik nog een stel hele goede mopjes gehoord van een Marokkaanse jongen. Heb je wel eens site voor Marokkaanse humor gezien? Moet je eens gaan kijken. Dat is vreselijk, alleen maar leedvermaak. Turkse humor daarentegen is een hele oude traditie. Het is vergelijkbaar met Joodse humor, heel verfijnd. Joodse moppen zijn als een bittere glimlach, er zit iets subtiels en droevigs in. Marokkaanse humor is vaak kort door de bocht en gaat regelmatig over de Marokkanen zelf. Tenminste, de jongen die ik ontmoette had een gezonde dosis zelfspot.

Wat voor moppen tapte hij?
‘Wat is een Marokkaan op de maan? Oké. Wat zijn twee Marokkanen op de maan? Beter. Wat zijn alle Marokkanen op de maan? De oplossing.’ Die bestaat ook over negers. ‘Een neger op de maan? Stip. Twee negers op de maan? Twee stippen. Alle negers op de maan? Maansverduistering.’ Die mop werd me ook verteld door die jongen, waar een zwarte vriend van hem bij was. Die moest ook wel erg lachen.

Je hebt inmiddels heel wat kalenders gemaakt. Heb je momenten dat je echt elke keer dezelfde mop tegenkomt en denkt: en nu? Dat het einde in zicht is?
Dat denk ik elk jaar. Als ik een kalender af heb, denk ik steeds dat het de laatste is. Maar iedere keer begin ik en komt er toch weer voldoende nieuw materiaal.

Staan er wel eens dubbele in?
Er zal wel eens een dubbele mop in staan, maar altijd anders verwoord. Er zijn een heleboel standaard moppen die voortdurend evolueren, aangepast worden aan de tijd, situatie of actualiteit.

Heb je eigenlijk ook wat met cabaret?
Nee, met uitzondering van Hans Teeuwen en Javier Guzman. Aan van die halve dominees als Freek de Jonge heb ik een pesthekel.

En wat is je favoriete mopppengenre?
De absurdistische mop met een goede draai aan het eind, dat je op het verkeerde been wordt gezet. En ik houd ook wel van Joodse moppen.

Heb je lievelingsmoppen?
Er zijn een paar die ik altijd onthoud. Eentje schiet me nu te binnen: ‘Twee jongetjes op het schoolplein zijn grappen aan het maken over Hitler en de oorlog. Dan komt er een derde jongetje bij en zegt: “Daar mag je geen grappen over maken, mijn opa is in het concentratiekamp gestorven.” “Oh ja?” zeggen die jongetjes. “Hoe komt dat dan?” Zegt die andere: “Hij is van de wachttoren gevallen.”‘ Moppen die een taboe met een twist benaderen zijn leuk.

Hoe ging die mop eigenlijk die je zelf had bedacht?
Die heb ik een beetje verdrongen. Het had iets te maken met de hel. God, hoe ging ‘ie nou? Hij was best aardig. Ik weet het niet meer. Het was iets met drie beruchte persoonlijkheden die in de hel komen. Nou ja, hij was toch te slecht om te vertellen. Het heeft me doen beseffen dat je een mop niet zomaar uit de mouw schudt. Misschien zijn er mensen die het wel kunnen hoor, maar ik heb ze nog nooit ontmoet, of er nog nooit van gehoord.

Oké. Heb je nog een leuke vieze mop paraat?
Ja hoor.

Kom maar op.
Drie condooms komen de kroeg binnen. “Wat willen de heren drinken?” vraagt de barman. “Pilsje,” zegt de eerste. “Droge witte wijn,” zegt de tweede. “Ik niks,” zegt de derde, “ik zit nog vol van gisteren.”

Nou, zo kan ‘ie wel weer.

TEKST: JAN VAN TIENEN
FOTO’S: SOPHIE PEETERS