Egyptische complottheorieën

Na vijf dagen vechten vielen donderdag de laatste klappen op het Tahrirplein. In de Mohammed Mahmoud-straat, waar het meest gevochten werd, heeft het leger een zes meter hoge betonnen muur neergezet. Een aantal burgers (waarschijnlijk opgeruid door de Moslim Broederschap) sloegen de jongeren die hier de afgelopen maanden gevochten hebben van de straat af. In rijen van vier namen ze arm in arm de straat weer over. Zo begon in Tahrir een week vol interne spanningen en conflicten met de autoriteiten.

Het plein is een vreemde plek geworden. De politie doet geen moeite om het terug te nemen dus hoeven de demonstranten niet te vechten voor hun plek. Ze staan in kluitjes op het plein een beetje te zingen of over politiek te kletsen. Overal staan verkopers met kraampjes waar je gegrilde maiskolven kunt krijgen, thee of enorme pluizige roze suikerspinnen. Sinds zaterdag, toen de politie een demonstrant doodde tijdens een sit-in bij een van de parlementsgebouwen, zijn de meeste uitbraken van geweld te wijten aan deze verkopers die elkaar te lijf gaan om een stukje van het plein te bemachtigen. De lokale winkeliers en de vrijwilligers die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van het plein zijn ook niet al te blij met hun komst, dus hebben ze zich uitgerust met knuppels, molotovcocktails en op z’n minst één pistool.

Voorlopig is Tahrir eerder een herdenkingsplek dan een slagveld. Zelfs de overheid noemt de bezetting “prijzenswaardig”, terwijl ze tegelijkertijd de gevechten die eromheen plaatsvinden afkeuren, ook al zitten daar grotendeels dezelfde mensen achter. Boven het plein hangen spandoeken met afbeeldingen van de doden en gewonden. En dan moet het toeristenseizoen nog beginnen.

De Moslim Broederschap heeft z’n steun betuigd aan de Hoge Raad van de Strijdkrachten die sinds begin februari de macht heeft in Egypte. De HRvdS wordt nu geleid door Kamal Ganzouri; hij was premier onder Mubarak en wordt inmiddels gezien als de nieuwe leider van Egypte. De aankomende verkiezingen en het vooruitzicht dat Egypte al in juli voorzien zou zijn van een democratisch gekozen president zou genoeg moeten zijn om het volk te bedaren. Zeker in combinatie met een betonnen muur. Maar ondertussen schalt dag en nacht dezelfde slogan over het plein: “Het volk eist de val van de legertop!” Door de straat die ze in januari nog zelf bezetten te sluiten zijn de Moslimbroeders een ongemakkelijke bondgenoot geworden van het leger.

De media-activist Nazly Hussein liep de nieuwe bondgenoten tegen het lijf toen ze probeerde om via de Mohammed Mahmoud-straat terug te keren naar Tahrir. Ze werd tegengehouden door een ploeg mannen, waaronder leden van de Moslimbroeders. Toen er een ruzie ontstond werd haar vriendin Salma geslagen door een van de mannen.

“Na de eerste klap brak de hel los en werden we midden op straat in elkaar geslagen,” vertelde Salma. “De maandag daarvoor had ik een rubberen kogel in m’n knie gekregen. Opeens hoorde ik een oudere man zeggen: “Voorzichtig, ze heeft een kniewond.” De man die mij aan het slaan was keek even naar m’n knie en begon er toen keihard tegenaan te trappen.”

Nazly loopt inmiddels op krukken. Die hele dag kwamen er berichten binnen over activisten die in elkaar geslagen waren. De dag daarna zag ik zelf hoe drie vrouwen aangevallen werden, en toen hielden de aanvallen even plotseling weer op. Nazly denkt dat de geheime dienst opdracht heeft gegeven voor een intimidatiecampagne om zo de demonstranten tegen elkaar op te zetten. De mannen die haar aangevallen hadden, waren daarna spoorloos verdwenen.

“Ik heb ook op het plein gestaan op de dagen dat het daar niet bepaald een vrouwvriendelijke omgeving was. Maar ik heb nooit de drang gevoeld om Tahrir te verlaten. Die dag was alles anders. Alles was extreem goed georganiseerd en heel systematisch gepland. De Moslimbroeders deden zelf niets, ze stonden erbij en keken ernaar.”

Veel activisten geloven dat de geheime dienst de spanningen op het plein bewust gecreëerd heeft. Als dat riekt naar een complottheorie moet je je bedenken dat Egypte decennialang een politiestaat was die gerund werd als een kolossale, grootscheepse samenzwering. De geheime dienst was overal en die paranoïde sfeer voel je nog steeds op straat. Zelfs als het puur toeval was dat de gewelddadige incidenten op dezelfde dag vielen, zegt het nog veel dat iedereen gelooft dat de geheime dienst erachter zit.

Bij een protest in Abbasiya gaven pro-overheid-demonstranten vorige week een hele nieuwe dimensie aan het begrip complottheorie. Zij geloven dat de demonstraties in Tahrir in scène zijn gezet door Israël, de vrijmetselaars en misschien zelfs de Illuminati. Bij een protest in Alexandria werd ik zelfs verzocht om op te krassen omdat ze dachten dat ik een Israëlische spion was.

De eerste verkiezingen na Mubarak zijn inmiddels begonnen en zullen waarschijnlijk een klinkende overwinning opleveren voor de Moslimbroeders. Om daar zeker van te zijn hebben ze voor ieder stembureau een aantal activisten neergezet waarmee ze vrolijk alle wetten breken. Campagne voeren op de verkiezingsdag is namelijk verboden.

Flyeren op de verkiezingsdag is hartstikke illegaal. Toch vliegt het drukwerk je overal om de oren.

Egypte bestaat uit drie grootmachten. Het leger in de barakken, de Moslimbroeders bij de stembus en de revolutie in de straten rondom Tahrir. Door de verkiezingen worden het leger en de Moslimbroeders misschien bondgenoten, maar de demonstranten zullen nooit samenwerken met de Moslimbroederschap. De acteur Khalid Abdalla ziet het hoopvoller in: “Met verkiezingen kun je een einde maken aan politieke spanningen. Mensen hebben nu het gevoel dat ze iets bereikt hebben door op te komen voor hun belangen.”