Andy Warhol. Foto via Mario De Biasi/Mondadori Portfolio/Getty Images.

Dit artikel is onderdeel van een reeks artikelen die wordt gesponsord door onze vrienden van HBO, ter ere van de nieuwe serie Vinyl van Martin Scorsese. In Vinyl wordt de fantastische wereld van de seventiesmuziek onder de loep genomen. Deze hele week publiceert Noisey artikelen die een licht schijnen op dit tijdperk.

Ieder semester doe ik een oefening met mijn studenten waarin ik naar hun associaties bij het woord ‘punk’ vraag. Ik krijg dan meestal namen van artiesten te horen (Green Day, The Clash, M.I.A.) of subgenres (emo, hardcore), of accessoires die je in op internet kunt bestellen (neusringen, leren jassen) en nog een hoop andere onderwerpen die dit vierletterig woord oproept. Het laat zien dat de naam van een genre erg vaag en onduidelijk kan zijn om muziek mee te omschrijven, en je ziet duidelijk de contradicties die zich binnen één woord schuil kunnen houden. In dit geval wordt ook duidelijk in welke overmaat het woord is gebruikt sinds de Dolls en de Pistols.

Hoewel de term tot de laatste druppel is uitgeknepen, is punk echter alles behalve betekenisloos geworden. In de afgelopen veertig jaar is punk zo’n beetje ieder aan denkbaar zelfstandig naamwoord gekoppeld. Van aerobics tot ouderschap en er bestaat zelfs Punk Rock Marketing.

‘Punk art’ is op zichzelf dus al een bijzonder begrip. De twee betekenissen ervan – die van het oppervlakkige uiterlijk tegenover het trappen tegen de ideologieën van de maatschappij – lijken dan ook lijnrecht tegenover elkaar te staan, maar schuurt in onze huidige samenleving tegen elkaar. Aan de ene kant heb je de duidelijke uiterlijke vertoning van piercings, leren jassen, artwork met losgeldbrief lettertype, en lo-fi muziekopnames. Aan de andere kant heb je het gedachtegoed dat zo veel mogelijk buiten het systeem leeft, waarin men net genoeg met de maatschappij meespeelt om normaal te kunnen leven – waar dus eigenlijk ook het uiterlijk vertoon een andere draai gegeven zou moeten worden.

Een groot deel van kunst die als ‘punk rock’ gezien wordt komt uit het volgende idee: het lijkt bijna precies op datgene wat veertig jaar geleden ontstond en de term ‘punk’ kreeg, of iemand die bij dat ontstaan heeft meegemaakt maakt nu onderdeel uit de genoemde kunst. Soms worden die oppervlakkigheden en essenties juist precies door elkaar gehaald en dat is waar punk subliem wordt, starend in het gezicht van massakapitalisme met volledige zelfbewustheid en eigenheid. Dichteres Eileen Myles, die zich in de jaren 70 en 80 mengde met de CBGB’s crowd, heeft een vernuftige benadering hiervan in haar gedicht American Poem, waarin ze dit fenomeen stilistisch benadert en misschien nog wel meer waarheden benoemt dan John Lydon.

I thought: Well I’ll be a poet. What could be more foolish and obscure. I became a lesbian. Every woman in my family looks like a dyke but it’s really stepping off the flag when you become one.

Ze eindigt het gedicht met “…I am not/ alone tonight because/ we are all Kennedys./ And I am your President.” Een uitspraak die alleen al als ‘punk’ gezien kan worden door de pure schaamteloosheid, hoewel ze toch nog wat te terughoudend is om echt groots uit te pakken.

In haar meer recente werk bereikt kunstenaar Kelsey Henderson ook dit punt. Als iemand die al langer de randjes op zoekt met haar schilderijen staat ze met Pleasure in Excitement recht naast het voorblad van een Duits pornografisch tijdschrift uit de jaren 70 met haar beeltenis van iets wat er uit ziet als een mosh pit; Aggressive Girls beeldt de cover van een erotisch tijdschrift uit Amerika, met een vermoeide vrouw met neusring en zware eyeliner.

“Ik ben op zoek gegaan naar pornoblaadjes die niet direct heel duidelijk iets over seks weergeven,” vertelt ze in Sang Bleu. “Ik stop beelden uit subculturen van de jaren 70 en 80 samen met teksten en lettertypen uit de porno, zo speel ik met de erotische- en fantasiekant die veel mensen hebben van een jeugdige subcultuur zoals punk.” Zo zet ze vraagtekens bij de consumptie van zowel porno als subculturen door hun allure te verruilen. Wat erg doet denken aan The Slits’ Typical Girls en Delta 5’s Mind Your Own Business waarin seksualiteit wordt gebruikt om aandacht te trekken en om gelijk vraagtekens bij die aandacht te plaatsen.

Het project Edible Estates van Fritz Haeg is misschien wel de beste kijk op de toekomst van ‘punk art’. In dit project veranderde hij de voortuinen van doodnormale huizen in groentetuinen zodat de eigenaren van die tuinen uiteindelijk zelf hun groente konden gaan verbouwen. Hij wilde hiermee het vastgeroeste idee van hoe een voortuin er uit hoort te zien tegengaan en er ook nog een positief resultaat aan verbinden:

“Deze simpele en goedkope tuinen zijn bedoeld om mensen te inspireren en om te laten zien wat de mogelijkheden zijn voor iedereen die de moeite wil nemen om zijn eigen eten te laten groeien op een veelal ongebruikt stuk land tussen je huis en de straat. In plaats van de onmogelijke designtuinen die je te zien krijgt in woning- en tuinmagazines, geven wij een voorbeeld van een prachtige en bruikbare tuin die iedereen zou kunnen maken.”

Het project van Haeg getuigt niet alleen van een DIY mentaliteit maar laat ook zien dat het loskomen van de standaard een positief effect kan hebben. En zo kan je tegelijk ook nog eens de wereld verbeteren en jezelf loskoppelen van het systeem. Punk inspireert om iets te doen wat niet gewoon lijkt, maar vaak wel een belangrijk of positief effect kan hebben. Tuinieren in je voortuin lijkt misschien veraf te staan van agressieve zweterige concerten, maar beiden bieden een uitkomst in het verzetten tegen de mainstream cultuur.

—