Onlangs kwam ik het boek Hartstocht tegen, geschreven door Tila Pronk. Tila is een psycholoog in de liefde, en haar boek is een populair-wetenschappelijke verhandeling over alles wat er over liefde te weten valt. Omdat ik ooit in de gruwelijkste knipperlichtrelatie ooit zat en ik alsnog wilde begrijpen waarom mijn ex en ik bij elkaar bleven komen, zocht ik Tila Pronk op, samen met mijn ex en een voicerecorder.

Tila: Waar ging het telkens mis?

Henk: Ik maakte het telkens uit omdat ik eigenlijk geen verkering wilde. Ik bleef het proberen maar dacht telkens na twee weken: “Nee, dit is ‘m toch niet.” En we hadden te veel ruzies om dezelfde dingen, die telkens weer bewezen dat het niet werkte.

Merel: We probeerden allebei onze eigen stempel op onze relatie te drukken. En daar ging het telkens steeds mis. Maar waarom we iedere keer weer bij elkaar kwamen weet ik ook niet zo goed.

Tila: Dus als hij ja zei dan begonnen jullie weer, en als hij nee zei dan ging het weer uit.

Merel: Nou, ik accepteerde die nee vervolgens niet. Ik zei: “Over twee weken sta je hier weer.” Ik accepteerde wel de ja, maar niet de nee.

Tila: Dat kan natuurlijk niet. Het enige wat je niet kunt accepteren is een ja. Een persoon kan wel iets willen, maar als de ander dat niet wil dan houdt het gewoon op.

Merel: Ik was ook heel onzeker toen. Ik had het gevoel dat hij die onzekerheid had veroorzaakt. Ik was niet meer spontaan en enthousiast, omdat ik bij alles dacht dat het weer tot een eventuele breuk kon leiden. Oh, en dat roken was ook echt wel gezeik.

Henk: Neem geen relatie met iemand die rookt als je niet rookt.

Merel: Laat iemand gewoon in z’n waarde voor wat-ie is.

Henk: Begin er gewoon geen relatie mee.

Tila: [lacht] Oh, wat goed dat jullie niet meer samen zijn. Fascinerend om te zien hoe snel dat weer misgaat.

Merel: Ik ben ook heel negatief over relaties. Maar dat komt ook door m’n moeder, die dertig jaar lang dingen heeft gepikt van m’n vader.

Tila: Het is ook echt zo dat, op het moment dat je ouders gescheiden zijn, je een veel grotere kans hebt om zelf te gaan scheiden. Als ouders een hele nare relatie hebben dan heb je statistisch gezien ook een veel grotere kans dat je ook een nare relatie

krijgt.

Merel: Die had ik wel met hem.

Tila: Dat verklaart dat wel. Niet dat jij per se je ouders na wilde doen.

Merel: Dat verweet je me ook.

Henk: Dat verweet ik niet. Dat was gewoon een theorie die ik had.

Merel: Je verweet het me wel.

Henk: Nee, ik heb het je nooit verweten. Je zag het als een aanval als ik het zei.

Merel: Op een gegeven moment had ik het over dat m’n vader naar de psycholoog ging, en toen zei jij: “Wanneer ga jij eigenlijk?” Toen dacht ik: “Waarom trek je mij in het verlengde van m’n vader?”

Henk: Ik zei dat vooral op een heel onhandige manier.

Tila: Wat ik ook nu weer terugzie is dat jullie echt enorme vooroordelen over elkaar hebben. Omdat zij het idee heeft dat hij bot is, tot het gemene aan toe, vat ze ook opmerkingen, die in theorie best onschuldig zijn, op als een belediging. En hij vindt jou te aanhankelijk, dat je te veel aandacht vraagt en zeurt. En ook al laat je hem vijf dagen met rust, en ik geloof absoluut dat je dat echt hebt gedaan—

Henk: Nee, dat heeft ze echt nog nooit gedaan.

Merel: Wel.

Tila: Maakt niet uit. Maar jij hebt je uiterste best gedaan om hem zo lang mogelijk met rust te laten. En elk kleinste spoortje van toenadering was voor hem een bevestiging: god, daar gaat ze weer.

Merel: Als ik een afspraak met hem had gepland dan hield ik die avond vrij. Uiteindelijk zat ik thuis en dan was hij het vergeten. Waardoor ik het gevoel had dat hij geen rekening met me hield.

Tila: Daar is een heel simpele verklaring voor. Mannen denken gewoon minder na.

Merel: Het was ook heel lastig om een relatie te hebben met iemand die je ook continu met rust moet laten.

Henk: Je hoefde me niet vanaf het begin al met rust te laten. Het was dat ik op een gegeven moment zei: ik heb m’n ruimte nodig. En als ik dat te vaak moet zeggen, dan word ik boos als ik dat niet krijg. Omdat je het blijkbaar niet begrijpt als ik het zeg.

Merel: Dat is niet waar, want ik begreep het wel.

Henk: Maar? Je handelde er niet naar?

Merel: Nee, ik had ook m’n eigen behoeftes, en die waren tegenovergesteld aan wat jij wilde. En ik probeerde iedere keer in jouw behoeftes te voorzien, maar dan ging ik voorbij aan mezelf.

Tila: Ik vind het ook wel grappig hoe hij dat ook net zegt: “Ik geef aan dat ik autonomie nodig heb, en als je me dat niet geeft dan word ik boos.” Zo werkt het natuurlijk niet in een relatie. En zij geeft duidelijk aan dat ze contact nodig heeft en dat respecteer je ook

niet.

Verder is het een heel typisch man/vrouw-verschijnsel: mannen hebben in relaties een veel grotere behoefte aan autonomie, aan zelfstandigheid en onafhankelijkheid. Vrouwen hebben meer behoefte aan een emotionele en fysieke connectie. Als jullie elkaar op zo’n fundamenteel niveau niet begrijpen, en geen water bij de wijn doen, dan zal zij als tegenreactie alleen maar meer vragen, en hij zich alleen maar meer terugtrekken.

Merel: Waarom wilde ik steeds bij hem terug?

Tila: Dat zie je vaak bij foute mannen, of mannen die fout zijn in een situatie: daar zit een soort uitdaging in. En omdat hij jou onzeker maakt wil jij dat hij die onzekerheid opheft. Alleen hij heeft de macht over hoe jij je voelt. Dus jij wilt hem terug omdat je van hem wilt horen dat jij fantastisch bent. Tegelijkertijd wilde je ook aan jezelf en aan hem bewijzen dat je sterk genoeg was. Daarin was je ook onredelijk, want je deed vaak alsof je er wel klaar voor was, voor hem en voor jezelf, maar dat was je helemaal niet.

TILA’S CONCLUSIE

Ten eerste was er bij jullie sprake van een fatal attraction. Die aantrekkingskracht tussen twee mensen ontstaat omdat iets je aandacht trekt, iets wat eigenlijk niet kan. Omdat het heel erg op je lijkt, of omdat het juist heel anders is dan jij. In het begin overstijgt de passie eventuele meningsverschillen die je hebt. Maar passie zakt altijd weg. En dat is bij jullie heel duidelijk: zakt de passie weg dan blijft er slechts een fundamenteel verschil in jullie over.

Merel: Kun je op iedereen verliefd worden?

Tila: Nee, er moet wel een vonk overslaan. Je moet een bepaalde nervositeit voelen

wanneer je bij iemand in de buurt bent. Die kun je voelen als je iemand heel leuk vindt, omdat het bijvoorbeeld een beetje botst. Er prikkelt iets, een wrevel, en dat kan het vuur heel erg doen opwaaien. Maar als dat vuur weer is uitgedoofd blijft er alleen maar wrevel over. En wanneer je weer uit elkaar gaat verdwijnt die wrevel ook. Wat dat betreft is het geheugen vervelend: je vergeet gewoon dingen die onhandig voor je zijn. Dus als je in je eentje thuis zit, en je mist iemand, dan wist je geheugen al die narigheden uit en voel je je ineens goed. Dan kom je weer bij elkaar, dan bloeit het weer op en daarna gaat het weer mis. Als er sprake is van een fatal attraction, zoals bij jullie, dan zal het inderdaad leiden tot een knipperlichtrelatie. Dat is een neerwaartse spiraal waar je heel moeilijk uitkomt. Die zijn eigenlijk nooit succesvol, want als mensen het eenmaal uitmaken dan doen ze dat nooit lichtzinnig.

Henk, achteraf: Voor mij was het grootste probleem dat ik vooral niet snapte waarom ik bij haar terug bleef komen, maar ook de liefde die ik voor haar bleef voelen. Deze liefde is wat mij betreft in een heel duidelijk, rationeel hokje gestopt—de spiraal van een fatal attraction— wat die zielslopende irrationaliteit verklaart. Ik heb uiteindelijk geen spijt van de relatie, want ik heb er wel van geleerd.

Merel, achteraf: Ik had het gevoel dat ik niet meer terug kon naar een leven zonder hem. Achteraf onzin natuurlijk, want nu ben ik hemelsblij zonder hem. Begrijp me niet verkeerd— het is een beste jongen en als persoon mag ik hem graag. Maar de combinatie van ons in een relatie was als een zeemeermin met vleugels in plaats van vinnen. Goed, dat gezegd hebbende heb ik nadien nog niet kunnen bewijzen om wel een evenwichtige relatie te hebben, maar stiekem ga ik daar best goed op. Geen gezeik, geen gedoe, ik kan op reis zonder iemand te missen en roken zonder dat iemand daar op kankert. Uiteindelijk wil ik natuurlijk wel een partner, kinderen, kippen, schapen, een hond en een kat en daar geloof ik ook nog wel in. En als ik Tila mag geloven ben ik daar ook prima toe in staat, want volgens haar mag ik alles wegschrijven aan de situatie. En voor nu hou ik het nog even lekker onafhankelijk.