Luister mensen “huh?” zeggen in tien verschillende talen. Via Youtube

Een nieuw Nederlands onderzoek claimt een universeel woord te hebben gevonden. Een enkele term die gebruikt en begrepen wordt in alle natuurlijke talen. En van alle prachtige poetische uitdrukkingen en elegante nuances binnen het meertaligen lexicon, welk woord denk je dat het is? Huh?

Precies. “Huh?” dus. Inclusief het vraagteken. Maar als dat niet intellectueel genoeg voor je is kun je het altijd ook gewoon “een kort vragend tussenwerpsel met de functie tot een initiatie van reparatie” noemen. 

 “Een woord als Huh? wordt gebruikt als een reparatie initiator wanneer iemand bijvoorbeeld niet duidelijk verstaat wat iemand zegt,” schrijven de onderzoekers van het Max Planck Institute for Psycholinguistics in hun publicatie in PLOS One. “Het woord is gevonden in ruwweg de zelfde vorm en functie in gesproken talen over de hele wereld.”

Als nederlandstalige zul je zonder twijfel weten dat een korte “huh?” betekent dat iemand niet heeft begrepen wat je zei en om verheldering vraagt. Dat is een type van een “reparatie initiator,” en het blijkt dat in andere talen dezelfde lettergreep voor hetzelfde doel gebruikt wordt. Het zou zelfs kunnen dat dit in alle talen zo is. 

Het team, onder leiding van Mark Dingemanse, kwam tot die conclusie na het verzamelen van samples van video’s van conversaties in tien talen uit vijf continenten. 

Na de “tussenwerpingen” in de samples fonetisch te hebben geanalyseerd concludeerde het team dat de vorm en functie van ’s werelds “huh?”s gelijkwaardig genoeg waren om als universeel beschouwd te worden. “In alle onderzochte talen is het een mono-lettergreep bestaande uit een centrale lage voorklinker en een vragende intonatie,” schrijven de onderzoekers. Het is belangrijk op te merken dat een vragende intonatie niet hetzelfde is binnen alle talen. Van de talen die in het onderzoek zijn opgenomen gebruiken het Ijslands en het Cha’palaa (dat door de inheemse Chachi in Ecuador gesproken wordt) een vallende intonatie om een vraag aan te duiden. Waar onze “huh?” dus in toonhoogte omhoog gaat, gaat die van hen juist naar beneden. 

Voordat de onderzoekers kunnen stellen dat “huh?” daadwerkelijk een universeel woord moet eerst vastgesteld worden dat het überhaupt een woord is. We slaken namelijk nogal wat non-lexicale (maar nuttige) onzin uit als we praten, en sommige studies rekenen de “huh?” daarom meer als achtergrond ruis dan een echt woord. 

Maar het Nederlandse team stelt dat “huh?” een woord is omdat het voldoende geïntegreerd is elke taal. Om dit kracht bij te zetten wijzen ze op subtiele verschillen tussen de talen: in het Spaans heeft “huh?” bijvoorbeeld meer een “e”-klank, en in het Cha’palaa meer een “a.” Dat is natuurlijk een dunne lijn als je net claimt dat het hier gaat om een universeel woord. Maar in essentie zeggen de onderzoekers dat “huh?” vergelijkbaar genoeg is binnen de verschillende talen, en verschillend genoeg om te stellen dat het binnen de verschillende taalsystemen is geïntegreerd.

“Huh?” is volgens de onderzoekers ook een woord omdat het geluid in tegenstelling tot bijvoorbeeld niezen en huilen niet aangeboren is. Baby’s zeggen nadat ze geboren zijn niet gelijk “Huh?!” Ze moeten het aanleren. “Het feit dat we een dergelijk woord hebben om speciaal dingen de verduidelijken zou alleen zin hebben als het past binnen een al bestaand en functioneel systeem van communicatie (i.e. taal),” aldus de onderzoekers. 

Toegegeven: het is niet het meest romantische woord binnen de vocabulaire. Toch zit er een bepaalde eenvoudige schoonheid in “huh?” en de rol die het woord speelt in onze alledaagse gesprekken. Zoals de onderzoekers zelf stellen: “Alleen mensen hebben communicatiesystemen waarin complexe gedachten uitgedrukt kunnen worden en communicatieve onduidelijkheden terplekke opgelost kunnen worden. Zelfs een nederig woord als “Huh?” kan ons een hoop leren over onze aard als ultrasociale dieren.”

Het is daarnaast ook mooi en karakteristiek voor de menselijke ironie dat we juist met een universeel woord begrijpen wanneer iemand iets niet begrijpt.